Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Татарстан Рәисе

Татарстан Республикасы Рәисе (12 июнь 1991 — 5 февраль 2023 — Татарстан Президенты, рус. Глава (Раис) Республики Татарстан) — республика (субъект, дәүләт) башлыгы һәм Татарстан дәүләт хакимиятенең башкарма органнары системасын җитәкләүче югары вазыйфаи зат иң югары вазифаи заты[3].

Татарстан Президенты вазифасы 1991 елда гамәлгә кертелә, Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиев була. 2023 елда, Россия Дәүләт Думасы субъект башлыкларына президент дип аталуны тыя торган канун кабул ителгәннән соң 13 ел узгач, вазифа атамасы «Рәис» сүзе белән алыштырыла.

Казан кремлендәге Губернатор сарае Татарстан Рәисенең резиденциясе булып тора.

Татарстанда хакимлек символы булып хезмәт кабинетында урнаштырыла һәм резиденцияләр өстендә күтәрелә торган Татарстан Республикасы Рәисе штандарты (байрагы) тора, ул — үзәгендә Татарстан дәүләт гербы сурәтләнгән Татарстан дәүләт байрагыннан гыйбарәт.

undefined

Тарих

undefined
undefined

Татарстан югары вазифаи затының яңа вазифасы Республика Югары Советы Президиумы рәисе вазыйфасына алмашка гамәлгә куела (1990 елдан шулай ук Шәймиев башкара). 1991 елның 12 июнендә Минтимер Шәрип улы Шәймиев бөтенхалык сайлауларында, күпчелек тавыш белән, альтернативасыз нигездә (башка дәгъвачылар үз кандидатураларын төшергәннән соң), Татарстанның беренче президенты итеп сайлана[4]. Соңыннан Минтимер Шәймиев 1996 һәм 2001 еллардагы бөтенхалык альтернативасыз һәм альтернатив сайлауларында да күпчелек тавыш белән яңадан сайлана[5].

Россия Федерациясе субъектлары башлыкларын билгеләүнең яңа тәртибе нигезендә, 2005 елның 25 мартында Минтимер Шәймиевка, Россия президенты Владимир Путин тәкъдиме белән, Татарстан Дәүләт Советы тарафыннан дүртенче срокка Татарстан президенты вәкаләтләре тапшырыла. Минтимер Шәймиев Татарстан президенты вазыйфасында 4 срок һәм 6862 көн хезмәт итә.

2009 елның декабрендә идарә итә торган «Бердәм Россия» фиркасе тарафыннан Россия Федерациясе президенты Дмитрий Медведевка Татарстан президенты вазифасына кандидатлар сыйфатында гамәлдәге президент, премьер-министр һәм республика парламенты спикеры Минтимер Шәймиев, Рөстәм Миңнеханов һәм Фәрит Мөхәммәтшин тәкъдим ителә. 2010 елның 22 гыйнварында Минтимер Шәймиев Россия президенты Дмитрий Медведевтан 2010 елның 25 мартыннан соң президентлыкның яңа срогына аның кандидатурасын карамавын сорый[6]. 2010 елның 25 мартында Россия Президенты тарафыннан тәкъдим ителгән Рөстәм Миңнеханов бертавыштан Татарстан Дәүләт Советы вәкаләтләренә ия була һәм Татарстанның икенче президенты буларак вазифага керешә, ә Минтимер Шәймиев Татарстан Дәүләт киңәшчесе вазифасына билгеләнә[7]. 2015 елның сентябрендә Рөстәм Миңнеханов сайлауларда икенче срокка президент итеп сайлана.

Татарстан Президентлары башка илләргә рәсми визитлар ясыйлар һәм Казанда күп тапкырлар якын һәм ерак чит ил дәүләтләре һәм хөкүмәтләре башлыкларын кабул итәләр. Мәсәлән, Татарстан президенты Минтимер Шәймиев АКШ президенты Билл Клинтон (Татарстан суверенитеты игълан ителгәннән соң 1994 елның октябрендә АКШка визиты барышында һәм 1998 елның октябрендә Мәскәүдә[8]) һәм КХР Рәисе Ху Цзиньтао (2007 елның мартында Казанда[9]) белән очрашулар уздыра.

Вазифа атамасы

undefined

2010 елда Россия Федерациясендә президент дип аталган субъект башлыкларының атамаларын үзгәртү башлана. Бу процесска рәсми башлангычны Чечен республика башлыгы Рамзан Кадыйров сала, ул беренче булып президент дип аталудан баш тарту турында игълан итә һәм башкаларны да үзенең үрнәгенә иярергә чакыра. Кадыйров ул вакытта «Россиядә бер генә дәүләт эшлеклесе президент дип аталырга хокуклы» һәм «төбәк президентлары парадын» туктатырга кирәк, дип белдерә. 2010 ел ахырында Президент Дмитрий Медведев Дәүләт Думасы һәм Федерация Советы тарафыннан хупланган Россия Федерациясе субъектлары башлыкларына президент дип аталуны тыя торган законга кул куя[10]. Шул ук вакытта төбәкләргә тарихи традицияләргә туры китереп, 2015 елның 1 гыйнварына кадәр срок белән чикләп, үз җитәкчеләренең вазифаларын үзләренә сайларга мөмкинлек бирәләр. 2013 ел ахырына республика җитәкчесенең яңа исеме бары тик Башкортстанда һәм Татарстанда гына закон тарафыннан беркетелми кала. Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов ул вакытта вазифаның исеме закон тарафыннан билгеләнгән вакытта үзгәртеләчәген белдерә[11].

Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиев сүзләренчә, «президент» атамасын куллануны тыю турындагы закон проектлары бер генә тапкыр кертелмәгән[12] — беренче тапкыр проект Дәүләт Думасы тарафыннан Россия Конституциясенә каршы килү сәбәпле кире кагыла, икенче тапкыр шул ук сәбәп белән Россия Хөкүмәте тарафыннан кабул ителми, һәм өченче омтылыштан соң гына законны кабул иттерүгә ирешәләр. Сәясәт эшлеклесе Сергей Шахрай, Конституциянең төп авторларының берсе, шулай ук кабул ителгән закон Конституция нормаларын боза дип белдерә:

« Депутатларның берсе дә төбәкләргә үз җитәкчесен ничек атарга мөстәкыйль хәл итәргә хокук бирә торган Россия Конституциясе турында искә төшермәде. Башлыкны ничек атау — ул республика хокукы. Конституция суды да, башка берәү дә моны кире кага алмый. »

2014 ел ахырына Татарстан Президент вазифасын үзгәртү бурычын хәл итмәгән соңгы РФ субъекты булып кала (2015 елның 1 гыйнварыннан Башкортстанда «президент» вазифасы атамасы «Башкортостан Республикасы башлыгы» белән алыштырыла). 2015 елның февралендә Республика башлыкларын президент итеп атау вакытын тагын бер елга — 2016 елның 1 гыйнварына кадәр озайтуны күздә тоткан федераль закон кабул ителә[13][14].

2015 елның 18 сентябрендә яңадан сайланган Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов инаугурациясендә элекке президент Минтимер Шәймиев республиканың беренче заты исемен яклап чыгыш ясый: «Халыкка президент үзе дә, республикабызның иң югары вазыифаи заты — президент исеме дә ошый! Бу исем безне бик нык берләштерә. Ни өчен икәнен әйтим: чөнки бу сүз татарчага да, русчага да тәрҗемә ителми. Көч һәм авторитет менә кайда ул!». Аның артыннан «президент» исемен саклау өчен Татарстан Дәүләт Советының мәдәният комитеты рәисе Разил Вәлиев һәм башка югары затлар чыгыш ясый[15][16]. Дәүләт Думасындагы Татарстан вәкиле Илдар Гыйльметдинов хәбәр иткәнчә, республика парламентында 2015 ел дәвамында вазифаның исемен үзгәртү мәсьәләсе бер тапкыр да күтәрелмәгән[17].

Россия Президенты Владимир Путин белдергәнчә, төбәкнең югары вазифаи затын атау мәсьәләсе — төбәкнең үз халкы эше: Россия федератив төзелешле дәүләт булганга, «президент» дип аталу вариантын кире кагарга ярамый[12]. Владимир Путинның позициясен «Гадел Россия» җитәкчесе Сергей Миронов та хуплый. 2015 елның 17 декабрендә В. В. Путинның матбугат конференциясе барышында аңа вазифаның исемен үзгәртү турында сорау биргәч, ул: «Без Татарстан халкының карарына хөрмәт белән карыйбыз. Шуңа күрә сез анда үзегез хәл итәсез инде, ярыймы?» — дип җавап бирә.

2017 ел ахырына республика җитәкчелеге, федераль закон буенча республика башлыкларының исемнәрен озайту срогы 2016 елның 1 гыйнварында тәмамлануга карамастан, төбәкнең югары вазифаи затын президент дип атау хокукын саклап кала[18]. Атама үзгәрешсез кала, һәм 2016 һәм 2017 елларда аны алыштыру турында бернинди инициативалар һәм хәтта вариантлар да кабул ителми. Татарстан җитәкчелеге президент вазифасы һәм республика дәүләт корылышының башка конституциячел нигезләре референдумда расланган икән, югары вазифаи затның исемен үзгәртү буенча да референдум үткәрергә кирәк дип мөрәҗәгать итә. Әмма моңа ихтыяҗ юк дигән фикер дә бар, чөнки конституциячел законнарны республиканың Дәүләт Советы да тавыш бирү юлы белән кабул итә ала. Республика җитәкчелеге шулай ук РФ һәм республика хакимияте органнары арасында вәкаләтләрне чикләү турындагы шартнамә (ул 2017 елның җәендә тәмамланган) нәкъ менә Татарстан президенты тарафыннан төзелгән икән, республиканың беренче затының президент дип аталырга законлы хокукы бар, дип белдерә. Ниһаять, Татарстан җитәкчелеге шулай ук 2015 елда сайланган Президент вазифасы аның срогы дәвамында үзгәртелә алмый, ә «башлык» яисә башкача 2020 елда сайлауларда яңа исем астында сайлана торган төбәкнең киләсе җитәкчесе генә аталырга мөмкин, дип саный[19].

Нәтиҗәдә, республикада федераль закон нигезендә президент вазифасыннан баш тартмаганга, 2016 елның 1 гыйнварыннан башлап бу мәсьәлә буенча төбәк конституциясе һәм кануннары федераль кануннарга каршы килә[20]. Шул ук вакытта субъект башлыкларын президент дип атауны тыя торган федераль закон үзе җирле дәүләт хакимияте органнарының чикләнгән вәкаләтләренә үтеп керә һәм Россия Федерациясе Конституциясенә, атап әйткәндә, 11 һәм 77 маддәләргә каршы килә, дигән фикер дә бар[12][21]:

Россия Федерациясе субъектларында дәүләт хакимиятен алар төзи торган дәүләт хакимияте органнары гамәлгә ашыра.

— РФ Конституциясенең 11 маддәсе, 2 пункты

Республикаларның, крайларның, өлкәләрнең, федераль әһәмияттәге шәһәрләрнең, автономияле өлкәләрнең, автономияле округларның дәүләт хакимияте органнары системасы Россия Федерациясенең конституциячел төзелеше нигезләре һәм дәүләт хакимиятенең вәкиллекле һәм башкарма органнарын оештыруның федераль законда билгеләнгән гомуми принциплары нигезендә Россия Федерациясе субъектлары тарафыннан мөстәкыйль рәвештә билгеләнә.

— РФ Конституциясенең 77 маддәсе, 1 пункты

КФУ халыкара мөнәсәбәтләр институтының төбәкне өйрәнү кафедрасы доценты Азат Ахунов Президентларның исемнәрен үзгәртү турындагы канун филологик яссылык кысаларыннан чыга һәм ул йөрткән йөкләмә һәркемгә аңлашыла, дип ышана. Татарстанда КПРФ фракциясе җитәкчесе Хафиз Миргалимов та федераль карар кабул ителүгә каршы фикер белдерә: «Мин федераль үзәкне бөтенләй аңламыйм. Аларның эшләре беткән кебек. Ниһаять, экономика белән шөгыльләнсеннәр! Эчке тулаем продукт туктаган хәлдә, бәяләр күтәрелә, торак-коммуналь хуҗалык талый, вәзгыять бик катлаулы, ә алар республика президентларының исемнәрен үзгәртергә карар кылганнар. Аермасы нидә? „Президент“ төшенчәсе баш Президентка комачаулыймыни?»[22]. Разил Вәлиев тә охшаш фикерләр әйтә: «Вәзгыять көлкеле. Ниндидер компания яки оешма президенты булырга рөхсәт ителә, ә әйдәп баручы төбәкләрнең берсенә — юк».

11 ел президент статусы Татарстан сәясәтчеләре тарафыннан 1992 елда республикада игълан ителгән Татарстан суверенитетының соңгы чагылышы дип санала.

2021 елның 27 сентябрендә Дәүләт Думасына төбәк хакимияте турында яңа закон проекты карауга кертелә. Инициатива төбәк җитәкчесе Россия субъектын да күрсәтеп, «башлык» дип аталырга тиешлеген күздә тота[23]. Шул ук вакытта төбәкнең тарихи, милли һәм башка традицияләрен исәпкә алып, вазифаның өстәмә исеме каралырга мөмкин, әмма «президент» була алмый. Регионның югары башкарма органы исеме «Россия Федерациясе субъекты хөкүмәте» булачак. Закон проекты Татарстаннан кала барлык төбәкләрдә дә хуплау таба. «Россия Федерациясе субъектларында гавами хакимиятне оештыруның гомуми принциплары турында» 414-ФЗ номерлы федераль закон Дәүләт Думасы тарафыннан кабул ителә һәм В. В. Путин тарафыннан 2021 елның 21 декабрендә имзалана[24]. 2023 елның 1 гыйнварына кадәр «Татарстан Президенты» вазифасы исеме «Татарстан башлыгы» итеп үзгәртелергә тиеш була. Миңнеханов, аның фикере ишетелмәсә дә, республиканың законны үтәячәген белдерә[25].

2022 елның 23 декабрендә Татарстан Дәүләт Советы конституциягә төзәтмәләр кертә, алар буенча республиканың гамәлдәге башлыгы өчен «президент» атамасы саклана, ә аның варисы, вазифасына керешкәннән соң, 2025 елда ул «Татарстан Республикасы Рәисе» дип атала. 2023 елның 6 гыйнварында Р. Миңнеханов бу хакта канунга кул куя[26]. Әмма 26 гыйнварда Дәүләт Советы Конституциягә төзәтмәләр кабул итү кысаларында күчеш чорыннан баш тартырга була һәм шул ук көнне Миңнеханов законны имзалый. Шул рәвешле, закон рәсми басылып чыгып 10 көн узгач, 2023 елның 6 февраленнән вазифа «Рәис» дип аталат башлый[27]. 2023 елның 4 февралендә Рөстәм Миңнеханов 6 февральдән "Татарстан Президенты Аппараты"ның атамасын «Татарстан Рәисе Администрациясе» итеп үзгәртү турындагы законга кул куя[28].

undefined
undefined
undefined

Статусы һәм вәкаләтләре

Россия Федерациясе гражданына Татарстан башлыгы вәкаләтләрен бирү республикадагы бөтенхалык сайлаулары нәтиҗәләре буенча гамәлгә ашырыла. 2005—2011 елларда вәкаләтләр бирү Россия Федерациясе Президенты тәкъдиме буенча Татарстан Дәүләт Советы тарафыннан каралган.

Татарстан Республикасы Конституциясе нигезендә, 30 яшькә җиткән, чит lәүләт гражданлыгы, яшәү рөхсәте булмаган һәм пассив сайлау хокукына ия Россия Федерациясе гражданы Татарстан Республикасы Рәисе итеп сайлана ала. Вәкаләтләр срогы — биш ел һәм чикләнмәгән санда.

Татарстан Республикасы Рәисе вәкаләтләре Татарстан Республикасы Конституциясенең IV разделының икенче бүлеге белән билгеләнә.

Татарстан Республикасы Рәисе Татарстан Республикасында кеше һәм граждан хокукларын һәм ирекләрен яклаучы, Татарстан Республикасы Конституциясе һәм законнарының, шулай ук Татарстан Республикасының халыкара килешүләренең, «Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары белән Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында үзара эшләр бүлешү һәм вәкаләтләр алмашу турында» Россия Федерациясе һәм Татарстан Республикасы Шартнамәсенең һәм Татарстан Республикасы белән Россия Федерациясе субъектлары арасында төзелгән шартнамәләрнең үтәлешенә гарант булып тора.

Татарстан Республикасы Рәисе:

  1. Татарстан Республикасы гражданнарның хокукларын һәм ирекләрен, Татарстан Республикасының суверенитетын, республиканың иҗтимагый иминлеген һәм территориаль бөтенлеген, аның территориясендә законлылыкны һәм хокук тәртибен тәэмин итә;
  2. Татарстан Республикасының дәүләт хакимияте башкарма органнары системасына җитәкчелек итә һәм аларның Татарстан Республикасы Дәүләт Советы белән үзара хезмәттәшлеген тәэмин итә, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетына җитәкчелек итә, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетын отставкага җибәрү турында карар кабул итә;
  3. Татарстан Республикасының эчке сәясәтен һәм тышкы эшчәнлек юнәлешләрен билгели;
  4. Татарстан Республикасы Дәүләт Советына карау һәм раслау өчен ел саен Татарстан Республикасы бюджеты турында, аның үтәлеше хакында закон проектларын тәкъдим итә, Татарстан Республикасы Дәүләт Советына ел саен Татарстан Республикасының берләштерелгән бюджет проектын карауга кертә;
  5. Татарстан Республикасы Дәүләт Советына Татарстан Республикасының социаль-икътисадый үсеше программаларын, шулай ук аларның үтәлеше турында хисаплар тәкъдим итә;
  6. республиканың эчке һәм тышкы хәле турында еллык юллама белән Татарстан Республикасы Дәүләт Советына мөрәҗәгать итә, республика тормышының мөһим мәсьәләләре турында Татарстан Республикасы Дәүләт Советына мәгълүмат бирә;
  7. Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетын төзи, Татарстан Республикасы Дәүләт Советына Татарстан Республикасы Премьер-министры кандидатурасын раслау турында тәкъдимнәр кертә, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы белән килешү нигезендә Премьер-министр урынбасарларын билгеләп куя, Татарстан Республикасы министрларын, дәүләт комитетлары рәисләрен, башкарма хакимиятнең бүтән органнарының Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты әгъзалары булып торучы җитәкчеләрен билгеләп куя. Татарстан Республикасы Премьер-министрын һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты әгъзаларын вазифаларыннан азат итә, Татарстан Республикасы Дәүләт Советына Татарстан Республикасы министрлыкларын һәм дәүләт комитетларын төзү һәм бетерү турында тәкъдимнәр кертә;
  8. Закон нигезендә Татарстан Республикасы территориясендә дәүләт хакимиятенең башкарма органнары системасын төзи;
  9. Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте башкарма органнары структурасын билгели;
  10. Татарстан Республикасында Кеше хокуклары буенча тулы вәкаләтле вәкил урынына кандидатураны Татарстан Республикасы Дәүләт Советына тәкъдим итә;
  11. Татарстан Республикасы Үзәк сайлау комиссиясе әгъзаларын билгеләп куя;
  12. Татарстан Республикасы Прокуроры вазыйфасына кандидатураны килештерә;
  13. Дәүләт хакимиятенең федераль органнары, Россия Федерациясе субъектларының дәүләт хакимияте органнары, җирле үзидарә органнары белән мөнәсәбәтләрдә һәм халыкара тышкы икътисадый багланышларны гамәлгә ашырганда Татарстан Республикасы исеменнән эш йөртә. Бу очракта Татарстан Республикасы исеменнән шартнамәләргә һәм килешүләргә имза сала; Россия Федерациясендә, аның субъектларында, чит дәүләтләр субъектларында һәм административ-территориаль берәмлекләрендә, шулай ук чит дәүләтләрдә һәм халыкара оешмаларда Татарстан Республикасы вәкилләрен билгеләп куя һәм чакыртып ала;
  14. Закон нигезендә Татарстан Республикасы гражданлыгы мәсьәләләрен хәл итә;
  15. Татарстан Республикасы законнарына имза сала йә Татарстан Республикасы Дәүләт Советы кабул иткән законнарны кире кага. Закон кире кагылган очракта Президент аны ризасызлыклары белән бергә, Татарстан Республикасы Дәүләт Советына кабат карау өчен кире кайтара. Әгәр Президент 14 көн эчендә законны кабат карауга кайтармаса, ул законга имза салырга тиеш. Имза салынган законнар Президент тарафыннан халыкка игълан ителә;
  16. Россия Федерациясе Конституциясенә, Татарстан Республикасы Конституциясенә һәм законнарына, федераль законнарга, Татарстан Республикасы Президенты указларына каршы килгән очракта, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карарларын һәм күрсәтмәләрен юкка чыгара;
  17. Татарстан Республикасының дәүләт бүләкләре белән бүләкли;
  18. Татарстан Республикасы премияләрен гамәлгә куя һәм аларны тапшыра;
  19. Татарстан Республикасында ярлыкау мәсьәләләрен карау комиссиясен төзи һәм хөкем ителгән яисә суд белән билгеләнгән җәзаны узган һәм хөкем ителүе юкка чыгарылмаган затка карата ярлыкау вакыты куллануның максатка ярашлыгы турында Россия Федерациясе Президентына тәкъдим кертә.
  20. Татарстан Республикасы Дәүләт Советының чираттан тыш утырышын чакыруны таләп итәргә һәм шулай ук яңа сайланган Татарстан Республикасы Дәүләт Советының моның өчен билгеләнгән срок дәвамында беренче утырышын чакырырга хокуклы;
  21. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы һәм аның Президиумы эшендә катнашырга хокуклы;
  22. Татарстан Республикасы башкарма хакимият органнарының Татарстан Республикасы дәүләт хакимиятенең бүтән органнары белән эшчәнлеген координацияләүне тәэмин итә һәм Россия Федерациясе законнары нигезендә Татарстан Республикасы башкарма хакимият органнарының башкарма хакимияте федераль органнары һәм аларның территориаль органнары, җирле үзидарә органнары һәм җәмәгать берләшмәләре белән хезмәттәшлеген оештыра;
  23. Татарстан Республикасында Рәис хакимияте символы турында нигезләмәне раслый;
  24. Татарстан Республикасы Конституциясе һәм законнары, федераль законнар һәм шулай ук Татарстан Республикасының халыкара һәм тышкы икътисадый йөкләмәләре нигезендә килеп чыга торган башка вәкаләтләрне гамәлгә ашыра.

Татарстан Республикасы Рәисенә вәкаләтләр бирү Россия Федерациясе Президенты тәкъдиме буенча федераль законнарда һәм Татарстан Республикасы Конституциясендә каралган тәртиптә Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан гамәлгә ашырыла.

Татарстан Республикасы Рәисенә вәкаләтләр бирү турында Татарстан Республикасы Дәүләт Советы карары, аны яклап Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутатларының билгеләнгән саныннан яртысыннан күбрәге тавыш бирсә, кабул ителгән дип санала.

Татарстан Республикасы Рәисе вәкаләтләре чоры— биш ел.

Татарстан Рәисе хакимияте символы

Татарстан Республикасында Рәис хакимияте символы булып Татарстан Республикасы Рәисе Штандарты (байрагы) тора.

Татарстан Республикасы Рәисе Штандарты яшел, ак һәм кызыл төсләрдәге (Татарстан Республикасы Дәүләт байрагы төсләре) горизонталь полосалы квадрат тукымадан гыйбарәт. Ак полоса тукыма киңлегенең 1/15 өлешен били һәм тигез киңлектәге яшел һәм кызыл төсләрдәге полосалар арасында урнашкан. Монда яшел полоса өстә, кызылы — аста урын ала.

Тукыманың үзәгендә Татарстан Республикасы Дәүләт гербының төсле сурәте ясалган.

Тукыма алтын төсендәге чачак белән әйләндереп алынган.

Татарстан Республикасы Рәисе Штандарты (байрагы) сабына Татарстан Республикасы Президентының фамилиясе, исеме һәм атасының исеме һәм аның әлеге постта тору даталары гравировкалап язылган алтын төсендәге тактачык беркетелә.

Татарстан Республикасы Рәисе Штандартының (байрагының) оригиналы Татарстан Республикасы башкаласы Казан шәһәрендәге Кремльдә Татарстан Республикасы Рәисе резиденциясендә аның эш кабинетында даими урын ала.

Татарстан Республикасы Рәисе ант иткәннән соң, Татарстан Республикасы Рәисе Штандартының (байрагының) дубликаты Татарстан Республикасы башкаласы Казан шәһәрендәге Кремльдә Татарстан Республикасы Рәисе резиденциясе өстендә күтәрелә һәм анда даими тора.

Татарстан Республикасы Рәисе Штандарты (байрагы) дубликаты шулай ук Татарстан Республикасы Рәисе анда булганда башка резиденцияләр өстендә дә күтәрелә.

Татарстан Республикасы Рәисе Штандарты (байрагы) дубликаты Татарстан Республикасы Рәиснең башка эш кабинетларында да урнаштырыла, шулай ук ул рәсми церемонияләр, чаралар, рәсми вазыйфалар уздырган урыннарда урнаштырылырга мөмкин.

Татарстан Республикасы җитәкчеләре исемлеге

№ Портрет Исем-фамилиясе

(яшәү еллары)

Вәкаләтләр срогы Хакимлек вакыты Партия
срок буенча барлыгы
Татарстан Республикасы президентлары
1 RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg Шәймиев Минтимер Шәрип улы(1937 елда туган) 4 4 июль 1991 — 3 апрель 1996 1735 көн 18 ел 8 ай 21 көн (6839 көн) КПССБезнең йортыбыз — Россия

Бөтен Россия Бердәм Россия

3 апрель 1996 — 12 апрель 2001 1835 көн
12 апрель 2001 — 25 март 2005 1443 көн
25 март 2005 — 25 март 2010 1826 көн
2 Rustam Minnikhanov official portrait.jpg Миңнеханов Рөстәм Нургали улы

(1957 елда туган)

3 25 март 2010 — 24 март 2015 1825 көн 12 ел 10 ай 12 көн (4701 көн) Бердәм Россия
18 сентябрь 2015 — 18 сентябрь 2020

(в.б. 24 март — 18 сентябрь 2015)

2005 көн
18 сентябрь 2020 — 6 февраль 2023 871 көн
Татарстан Республикасы Рәисе
2 Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg Миңнеханов Рөстәм Нургали улы

(1957 елда туган)

1 6 февраль 2023 1291 көн 15 ел 8 ай 28 көн

(5992 көн)

Бердәм Россия

Искәрмәләр

  1. ↑ Конституция Республики Татарстан (рус.). Министерство юстиции Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 22 декабрь 2025 года.
  2. ↑ Кирилл Антонов. Единая доходная ставка (рус.). www.kommersant.ru (19 апрель 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 22 декабрь 2025.
  3. ↑ Россия Федерациясе Конституциясенең 5 маддәсе мәгънәсе буенча республика дәүләт белән тиңләштерелә, «дәүләт» гыйбарәсе җәяләрдә бирелә
  4. ↑ Бушуев А. С., Тагиров И. Р. Политическое развитие постсоветского Татарстана: от советской автономии к современной модели (русский) // Гасырлар авазы - Эхо веков. — 2020. — № 4. — С. 8. — ISSN 2073-7475. Архивировано 11 декабрь 2021 года.
  5. ↑ Бушуев А.С. Динамика политических процессов в Республике Татарстан в 1994—2020 гг. (русский) // Гасырлар авазы - Эхо веков. — 2021. — № 3. — С. 95. — ISSN 2073-7475. Архивировано 30 ноябрь 2021 года.
  6. ↑ Владимир Снегирев. Минтимер Шаймиев: «Власть – порочный круг, разорвать его мало кому удается…» (рус.). БИЗНЕС Online (21 апрель 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  7. ↑ Бушуев А.С. Динамика политических процессов в Республике Татарстан в 1994—2020 гг. (русский) // Гасырлар авазы - Эхо веков. — 2021. — № 3. — С. 99. — ISSN 2073-7475. Архивировано 30 ноябрь 2021 года.
  8. ↑ Сотрудничество Татарстан — США (рус.). web.archive.org (1 октябрь 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  9. ↑ Состоялась встреча Председателя КНР Ху Цзиньтао с Президентом РТ Минтимером Шаймиевым (рус.). Государственный Cоветник Республики Татарстан (28 март 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  10. ↑ Закон Российской Федерации № 406-ФЗ от 28.12.2010 (рус.). http://pravo.gov.ru/ (28 декабрь 2010). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 15 сентябрь 2017 года.
  11. ↑ Минниханов не будет президентом. (рус.). Клуб регионов (18 декабрь 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 27 октябрь 2020 года.
  12. ↑ 1 2 3 Елена Колебакина, Любовь Порываева, Сабина Вахитова. Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год (рус.). Бизнес Онлайн (23 декабрь 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  13. ↑ Владимир Путин подписал закон, разрешающий главе Татарстана именоваться президентом до 2016 года (рус.). БИЗНЕС Online (4 февраль 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  14. ↑ Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 (рус.). http://pravo.gov.ru/ (3 февраль 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 4 март 2016 года.
  15. ↑ В Татарстане хотят своего «президента» и «государственность» (рус.). regnum.ru (19 сентябрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  16. ↑ Айрат Нигматуллин, Иван Скрябин, Ильнур Шарафиев, Анна Бутченко. Инаугурация Рустама Минниханова — «как корабль назовешь, так он и поплывет» (рус.). БИЗНЕС Online (18 сентябрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 12 апрель 2021 года.
  17. ↑ Президент Татарстана Минниханов оказался в непростой ситуации из-за титула (рус.). Московский комсомолец (25 декабрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  18. ↑ Тимур Айметов. Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности (рус.). tat.versia.ru (22 гыйнвар 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 19 август 2017 года.
  19. ↑ Галимова Н., Винокуров А. Татарстан отстаивает президента. Газета.ру (29 гыйнвар 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  20. ↑ Кирилл Антонов. Татарстан встретит новый год с президентом. Госсовет не стал менять конституцию республики (рус.). Коммерсантъ (24 декабрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  21. ↑ Кирилл Антонов. Минтимер Шаймиев отстаивает нынешнее название главной должности Татарстана (рус.). Коммерсантъ (25 октябрь 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 23 апрель 2019 года.
  22. ↑ Александр Андреев, Эльвира Самигуллина. Башкирский парламент примеряет Рустэму Хамитову новую «шапку» (рус.). Бизнес Онлайн (18 гыйнвар 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 4 декабрь 2020 года.
  23. ↑ Катерина Медведева. В Госдуму внесли законопроект о замене названия должности губернатора на главу региона - Газета.Ru | Новости (рус.). Газета.ру (27 сентябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 4 октябрь 2021 года.
  24. ↑ Федеральный закон от 21.12.2021 № 414-ФЗ "Об общих принципах организации публичной власти в субъектах Российской Федерации" (рус.). http://publication.pravo.gov.ru/ (21 декабрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 27 декабрь 2021 года.
  25. ↑ Варвара Кошечкина. Глава Татарстана отреагировал на запрет называться президентом (рус.). Лента.ру (27 декабрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 27 декабрь 2021 года.
  26. ↑ Минниханов подписал закон о переименовании президента РТ в главу – раиса (рус.). РБК (7 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 3 октябрь 2025 года.
  27. ↑ Глава Татарстана утвердил переименование должности президента республики (рус.). ТАСС (26 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025.
  28. ↑ Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства (рус.). 116.ru (4 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 декабрь 2025. Архивировано 3 октябрь 2025 года.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр