Фасил Әхмәтов
Фасил Әхмәтгали улы Әхмәтов (рус. Фасиль Ахметович Ахметов; 23 май 1935, Салтык Ерыклы, Тәкәнеш районы, Татарстан АССР, РСФСР, СССР — 6 сентябрь 1998, Казан) — композитор, мөгаллим. Татарстан АССРның (1977) һәм РСФСРның (1981) атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстан Республикасының (1995) һәм Россия Федерациясенең (1992) халык артисты, Татарстан АССРның Габдулла Тукай исемендәге (1988) һәм РСФСРның М. И. Глинка исемендәге (1975) дәүләт премияләре лауреаты. Татарстан Республикасы Композиторлар берлеге әгъзасы[1].
Тәрҗемәи хәле
1935 елның 23 майында Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Кукмара районы, Салтык-Ерыклы авылында туа[2].
1952 елда Казан музыка училищесының халык уен кораллары бүлегенә, баян сыйныфына укырга керә һәм, бер үк вакытта, теория бүлегендә дә белем ала[3].
1957—1962 елларда Казан дәүләт консерваториясендә, профессор А. С. Леман сыйныфында укый[4].
1962—1964 елларда Татарстан радиосында музыкаль тапшырулар баш мөхәррире булып эшли.
1968 елда Казан дәүләт консерваториясе аспирантурасын тәмамлый.
Казан музыка училищесында (1957—1961), аннары Казан дәүләт консерваториясендә (1969—1975) укытучы булып эшли; 1964 елдан Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетының музыка факультетында укыта.
Фасил Әхмәтов 1998 елның 6 сентябрендә вафат була.
Иҗаты
Төп хезмәтләре
Симфоник
- Кыллы оркестр һәм литавралар өчен адажио (1962);
- «Фәрит Яруллин истәлегенә» симфоник поэмасы (1970);
- Казан симфониясе (1976);
- «Татарстан» бәйрәм увертюрасы (1979);
- «Хәтер» — кыллы оркестр һәм орган өчен поэма (1982);
- Фортепиано белән оркестр өчен концерт (1983);
- Симфоник оркестр өчен «Сабантуй» (1985);
- Симфоник оркестр өчен өч бию (1989);
- Скрипка белән оркестр өчен концерт (1991);
- Сопрано һәм симфоник оркестр өчен «Ак җыр» (1992).
Вокаль-симфоник
- М. Җәлил шигырьләренә язылган «Чишмә җыры» кантатасы (1964).
Тынлы оркестр өчен
- Тынлы оркестр өчен сюита (1965).
Халык инструментлары оркестры өчен
- «Легенда» (1970);
- «Бәйрәм» (1983);
- «Егетләр биюе» (1986).
Драма театры өчен музыка
- Т. Миңнуллинның «Диләфрүзгә дүрт кияү» комедиясе (1971);
- Г. Сәгыйтовның «Гарасат» драмасы (1974);
- Т. Миңнуллинның «Нәзер» комедиясе (1975);
- Ф. Хөснинең «Язмыш шаяруы» телеспектакле (1977);
- А. Гаффарның «Язгы моңнар» драмасы (1978);
- Х. Вахитның «Татарча аерылышу» водевиле (1979);
- А. Гыйләҗевнең «Мин — синеке, син — минеке» драмасы (1980);
- И. Юзеевның «Туган көн» драмасы (1987);
- М. Муллануровның «Сабантуй» комедиясе (1989).
Камера-инструменталь
- Фортепиано өчен сонатина (1958);
- Фортепиано өчен сонатина (1969);
- Беренче кыллы квартет (1960);
- Агач тынлы уен кораллары өчен квинтет (1967);
- Икенче кыллы квартет (1969);
- «Уйлану» — виолончельләр ансамбле өчен пьеса (1972);
- Фортепиано өчен балалар пьесалары (1972);
- Өченче кыллы квартет (1982).
Вокал: җырлар, романслар
- «Аккошлар»;
- «Назлы гөлкәем»;
- «Таң йолдызы»;
- «Мәхәббәтемне эзлим» һәм башкалар.
Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
- Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1977);
- РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1981);
- Татарстан Республикасының халык артисты (1995);
- Россия Федерациясенең халык артисты (1992) — музыка сәнгате өлкәсендәге зур казанышлары өчен;
- Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге (1988);
- РСФСРның М. И. Глинка исемендәге дәүләт бүләге (1975) — «Фәрит Яруллин истәлегенә» симфоник поэмасы өчен.
Гаиләсе
Әтисе — Әхмәтгали Әхмәтов, Саба урман хуҗалыгының баш бухгалтеры[6].
Искәрмәләр
- ↑ Композитор — Татарстан Композиторлар берлеге (рус.). kompozitor.tatar. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
- ↑ Ахметов Фасиль Ахметгалиевич (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2026.
- ↑ Ахметов Фасиль Ахметгалиевич (рус.). Сабинский муниципальный район. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2026.
- ↑ Ахметов Фасиль Ахметгалиевич (рус.). tatarile.tatar. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2026.
- ↑ В Казани 12 новых улиц получили названия (рус.). БИЗНЕС Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2026.
- ↑ Казан Утлары. kazanutlary.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2026.
Чыганаклар
- Композиторы Татарстана. — Москва: Издательство «Композитор», 2009. — 260 с.
- Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. — 703 с., илл
- Фасиль Ахметов: национальный художник, музыкант, композитор : монография о жизни и творчестве / авт. Ф. Шамсутдинова, Татарское книжное издательство, 2002. — ISBN 978-5-298-01098-6
- Лебединая песня Фасиля = Аккош жыры / сост. Р. Ахметов, С. Бадретдинова. — Казань: Татарское книжное издательство, 2011. — 230 с., с илл. — ISBN 978-5-298-02121-0
- Сайдашева З. Ахметов Фасиль / Татарская энциклопедия. Т.I. — Казань, 2002.
