Равил Фәйзуллин

1943 елның 4 августында ТАССРның Балык Бистәсе районы, Балтач (Юлсубино) авылында туган. Милләте — татар.

Котлы Бөкәш урта мәктәбен тәмамлап, Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетында укый, аны 1965 елда тәмамлый. 1966–1968 елларда армиядә хезмәт итеп кайткач, Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты каршындагы аспирантурада укый^[1].

1965 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

1968–1972 елларда Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлегендә җаваплы сәркатиб була.

1972–1976 елларда — ТАССР Язучылар берлеге рәисе урынбасары, 1976–1989 елларда — профессиональ язучы^[2].

1989 елдан —«Казан утлары» журналының баш мөхәррире. 1996 елдан Татар ПЕН-үзәге әгъзасы.

1990–1995 елларда Татарстан Республикасы Югары Советы халык депутаты^[3].

Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең шәрәфле әгъзасы^[4].

РСФСР һәм СССР язучылар съездларында делегат була, СССР һәм РСФСР Язучылар берлегенең җитәкче органнарына сайлана.

2014 елдан — «ТАТМЕДИА» АҖ генераль директоры киңәшчесе^[5].

Әдәбиятка иртә килә, беренче шигырьләрен 1950 елларда бастыра башлый. 1960 елларда СССР Язучылар берлегенең иң яшь әгъзасы була. 45 еллык актив иҗат эшчәнлеге дәверендә күпмилләтле шигърият үсешенә зур өлеш кертә^[2].

1960 еллардан башлап, Р. Ә. Фәйзуллинның иҗаты һәрвакыт әдәби җәмәгатьчелекнең игътибар үзәгендә була, аның турында үзәк һәм республика матбугатында йөзләгән мәкалә һәм тикшеренүләр басылып чыга. «Нюанслар иле» (1964) шигъри циклы, «Рәсем ясыйм» (1965), «Аҗаган» (1966), «Монологлар һәм диалоглар» (1967), «Кыска шигырьләр» (1978) кебек шигырь җыентыклары укучыларны һәм тәнкыйтьчеләрне традицион булмаган ирекле формасы һәм үзенчәлекле поэтикасы белән үзенә җәлеп итә. «Монологлар һәм диалоглар», «Мәрмәр», «Гадиләргә гимн», «Наз», «Шигырьләр һәм поэмалар», «Кошлар юлы», «Якты моң», «Җырларда ил гаме» һ.б. күп китаплары, 5 томлык сайланма әсәрләре дөнья күрә. «Саз», «Суровая нежность», «Миг возвращения», «Мой звёздный час», «Полнолуние», «Короткие стихи» һ.б. китаплары рус телендә басылып чыга^[6].

Ул рус, татар, башкорт һәм башка телләрдә гомуми тиражы миллионга якын нөсхә илледән артык китап бастыра.

Шагыйрьнең шигырьләре, поэмалары һәм публицистикасы күп тапкырлар Европа һәм Азия халыклары телләренә тәрҗемә ителә. Р. Ә. Фәйзуллинның иҗаты Италиядә, Англиядә, Франциядә, Сүриядә, Венгриядә, Монголиядә һәм башка илләрдә билгеле. Аның исеме һәм иҗаты күп томлы Россия антологияләренә, дәреслекләренә, энциклопедияләренә кертелә. Аның әсәрләренең кайбер үрнәкләре «Бөтендөнья әдәбияты китапханәсе»нә дә кертелгән^[1].

Р. Фәйзуллин — шигырьләрендә кыскалыкка, аз сүзлелеккә омтыла. Иҗатында традицион поэзиягә хас тасвирчылык һәм гадәти сюжет төенләнешләре бөтенләй очрамый диярлек. Үзенең шигырьләрен психологик халәт, күңел тирбәлешләре, хис һәм фикердәге каршылыклар, көтелмәгән лирик борылышлар нигезендә кора. Аның шагыйрь буларак осталыгы һәм индивидуаль үзенчәлеге нәкъ менә кыска шигъри формага тормыш фәлсәфәсе, психологик киеренкелек һәм фикер тыгызлыгы сала белүендә ачыла^[1].

1970 елларда иҗатының тематикасы киңәя, идея-фәлсәфи эчтәлеге тирәнәя. Фәйзуллинның бу чорда язылган традицион формада, рифма һәм ритм белән иҗат ителгән шигырьләренә читләтеп әйтү, яшерен мәгънә, әйтелеп бетмәү кебек татар поэзиясенә яңа алымнар куллану нәтиҗәсендә күпмәгънәлелек һәм абстракцияләү хас: «Мәрмәр» (1969), «Шигырьләр һәм поэмалар» (1976), «Кошлар юлы» (1981)^[7].

Фәйзуллинның әсәрләрендәге поэтик образлар акрынлап гомумиләшә. «Гадиләргә гимн» (1971) һәм «Көрәшчеләр» (1975) лиро-эпик поэмаларын иҗат итә. Татар профессор музыкаль культурасына нигез салучы композитор Салих Сәйдәшевкә багышлап «Сәйдәш» поэмасын (1981) иҗат итә .

Актив яшәү позицияле, югары идеалларга омтылучы һәм милли мәдәният, әдәбият һәм сәнгатьнең якты киләчәге өчен көрәшеүче лирик герой сурәтләнгән «Айлы тирәкләр» («Лунные тополя», М., 1990), «Җил – Вакыт ул» (1996) җыентыклары бар.

Шагыйрьнең күпчелек шигырьләрендә элегик тональлек саклана, аларда гомер узу, бәхет, мәхәббәт, дуслык турында фәлсәфи фикерләр әйтелә: «Кайту мизгеле» («Миг возвращения», М., 1976), «Минем йолдызлы сәгатем» («Мой звёздный час», М., 1978) һ. б. Мәхәббәт лирикасына ихласлык хас: «Наз» (1973), «Чишмәләр иле» (1987), «Сөю көчле иманнан» (Уфа, 1997), «Мәхәббәтнамә» (2003), «Калейдоскоп» (2004) һ. б.

Фәйзуллин шигырьләренә популярлык казанган күп җырлар языла: «Аккошлар» (Ф. Әхмәтов көе), «Мин сине ничек яраттым» (С. Садыйкова көе), «Менә без дә үсеп җиттек, әни» (Л. Хәйретдинова көе), «Сагыш» (Җ. Фәйзи көе), «Синең өчен яшим» (Р. Абдуллин көе), «Якты моң» (Ш. Шәрифуллин көе) һәм башка күпләр.

Фәйзуллин балалар өчен язылган «Күмәч пешерүчеләр җыры» (1977), «Ага да, ага елгалар» («Текут, текут реки», М., 1987), «Газиз китабы» (2005) шигырь җыентыклары, әдәби-тәнкыйть мәкаләләре, публицистик әсәрләре һәм юлъязмалар тупланган «Җырларда – ил гаме» (1984), «Илбагар уйлар» (2011) җыентыгы авторы.

Р. Фәйзуллин поэма жанрында һәм, аеруча, балалар поэзиясендә актив иҗат итә. «Көрәшчеләр» (1968), «Гадиләргә гимн» (1969), «Сәйдәш» (1981) поэмалары, балалар өчен язылган «Рәсем ясыйм», «Күмәч пешеге челәр җыры», «Чәчәкләр үстердем», «Паласны кем кагар?», «Якты мон исемле шигырь китаплары шагыйрь иҗат эшчәнлегенең үзенчәлекле» бе өлешен тәшкил итәләр^[2].

Равил Фәйзуллин әсәрләре берничә тапкыр төрле дәрәҗәдәге премияләргә ия була. Аерым алганда 1966 елда яшь шагыйрьләрнең Мәскәүдә ВЛКСМ ҮК оештырган Бөтенсоюз фестивале премиясе, 1973 елда «Дружба народов» журналы премиясе, 1970 елда «Мәрмәр» исемле китабы өчен Татарстан комсомолының М. Җәлил исемендәге премиясе һәм 1978 елда «Шигырьләр һәм поэмалар» (1976) китабы өчен Татарстан АССРның Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе белән бүләкләнә^[1].

Р. Фәйзуллинның аерым әсәрләре, рус теленнән тыш, башкорт, кыргыз, азәрбайҗан, чуаш, литва, эстон, грузин һ.б. тугандаш халыклар телләрендә һәм шулай ук немец, поляк, француз, гарәп, төрек кебек чит ил телләрендә дә дөнья күрә^[2].

• РСФСРның атказанган мәдәният эшлеклесе (1985);
• Татарстан Республикасының халык шагыйре (1999);
• Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең шәрәфле әгъзасы (2007)^[8];
• Дуслык ордены (Россия; 2006)^[9].

• 2003 елда Балык Бистәсе районының Балтач авылы мәктәбе шагыйрь исемен йөртә^[10];
• 2023 елда Балык Бистәсе районы Балтач авылы мәктәбендә Равил Фәйзуллинның музей-салоны ачыла^[11];
• Ел саен спорт, әдәби һәм мәдәни чараларны берләштергән «Фәйзуллин йөзүләре» уза^[12][13].

• Равил Фәйзуллин. Сайланма әсәрләр: 6 томда. — Казан: Татар китап. нәшр., 2005. — ISBN 5-298-04201-5.
• Равил Фәйзуллин. Сайланма әсәрләр: 5 томда. — Казан: Татар китап. нәшр., 1992–2001.