Әхәт Ильясов
Әхәт Вахит улы Ильясов (2 июль 1936, Казан) — физик, физика-математика фәннәре докторы, профессор. Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (2007). ТАССРның (1986) һәм Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1995), Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт бүләге (1994). Органик һәм физик химия, шулай ук медицина өлкәсендә магнит радиоспектроскопиясен куллану буенча белгеч[1].
Тәрҗемәи хәле
Әхәт Ильясов 1936 елда Казанда туа.
Органик һәм физик химия институтында эшли, лаборатория радиоспектроскопиясе белән бәйле фәнни юнәлешләрне алып бара. А. Е. Арбузов исемендәге Органик һәм физик химия институтының Казан фәнни үзәге баш фәнни хезмәткәре, Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе Президиумы киңәшчесе.[2][1]
Фәнни эшчәнлеге
Әхәт Ильясовның хезмәтләре органик кушылмаларның төзелешен һәм үзлекләрен, ирекле радикалларны һәм ион-радикалларны, эремәләрдә молекуляр хәрәкәтчәнлекне ЭПР һәм ЯМР ысуллары белән өйрәнүгә карый. Ул ион-радикаллар һәм парамагнитик комплексларны электрохимик генерацияләүнең оригиналь методикаларын эшли, фосфорлы иминоксиллар классын өйрәнә, шулай ук магнит-резонанс томографиясен химиягә һәм медицинага кертү юнәлешендә эшли[1].
Ул якынча 500 фәнни мәкалә, 2 монография, берничә күзәтү мәкаләсе һәм 12 уйлап табу таныклыгы авторы. Аның фәнни мәктәбендә 16 кандидат әзерләнә, шуларның 6 сы докторлык дәрәҗәсенә ирешә[1].
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
- ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1986);
- Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1995);
- Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт бүләге (1994);
- Татарстан Республикасының Мактау грамотасы (2002);
- Татарстан Президентының Рәхмәт хаты (2011);
- «Фидакарь хезмәт өчен» медале (2016);
- Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең алтын медале (2016)[1].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Ильясов Ахат Вахитович. Академия наук Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
- ↑ Современные достижения в магнитно-резонансной томографии обсуждают в Казани. Татар-информ (3 июль 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
Тема буенча өстәмә
.png){kind=small}
| Президентлары | Рифкать Миңнеханов (2023-гамәлдә) • Мәгъсүм Сәлахов (2014―2023) • Әхмәт Мазһаров (2006–2014) • Мансур Хәсәнов (1992–2006) |
|---|---|
| Фәнни-тикшеренү оешмалары | Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты • А.Х.Халиков исемендәге Археология институты • Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты • Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты • Экология һәм җир асты байлыкларыннан файдалану проблемалары институты • Гамәли эзләнүләр институты • Гамәли семиотика институты • Исламны өйрәнү үзәге • Гаилә һәм демография үзәге |
| Фәнни-методик җитәкчелек астында эшләүче оешмалар | Бөтенроссия куллану күләмен үлчәү[d] фәнни-тикшеренү институты • «Татарстан авыл хуҗалыгы фәнни-тикшеренү институты» (РФА КФҮ) • «Татар агрохимия һәм туфрак белеме фәнни-тикшеренү институты» (РФА КФҮ) • «Татарстан фәнни-техник мәгълүмат үзәге» • «НИИтурбокомпрессор» • «Педагогика, психология һәм социаль проблемалар институты» (РМА[d]) • «Бөтенроссия нефть геологиясе фәнни-тикшеренү институты[d]»ның Казан бүлекчәсе • Перспектив икътисади тикшеренүләр үзәге • Гамәли оптика дәүләт институты • «КНИАТ» Инновацион-технологик үзәге» сәнәгый технологияләр технопаркы • Идел буе углеводород чималы фәнни-тикшеренү институты • Татар агробизнес хезмәткәрләрен әзерләү институты • Үзәк руда булмаган файдалы казылмалар геологиясе фәнни-тикшеренү институты • Нефть ятмаларны эшкәртү ысулларын камилләштерү үзәге • Федераль токсикологик, радиацион һәм биологик иминлек үзәге • «Союзхимпроект» (КНИТУ) • Традицион мәдәниятне үстерү үзәге • «Идел-Чулман дәүләт табигый бисфера тыюлыгы» (РФ Табигый ресурслар һәм экология министрлыгы) • «ТатНИПИнефть» (Татнефть) • Химик продукциясе дәүләт фәнни-тикшеренү институты • ТР Уйлап табучылар һәм рационализаторлар җәмгыяте • «ТИСБИ» идарә институты |
| Басмалары | «Научный Татарстан» журналы • Татар энциклопедиясе (Tatarica) • Татар энциклопедиясе сүзлеге • «Фән»
нәшрияте • «Фәнни Татарстан» журналы |
| Тану ысуллары | Алтын медале • Көмеш медале • Шиһабетдин Мәрҗани премиясе (гуманитар фәннәр) • Хәмид Мөштәри премиясе (математика, механика һәм техник фәннәр) • Гыйлем Камай премиясе (химия) • Владимир Энгелһардт премиясе (биология) • Әбүбәкер Терегулов премиясе (медицина һәм сәламәтлек саклау) • Карл Боль премиясе (ветеринария) • Василий Мосолов премиясе (авыл хуҗалыгы) • Андрей Адо премиясе (аллергология, иммунология һәм гомуми патология) • Виктор Попов премиясе (табигатьне рациональ куллану һәм тирә-як мохитне саклау) • Галимҗан Ибраһимов премиясе (татар телен һәм әдәбиятын өйрәнү) |
| Гуманитар фәннәр бүлеге | Җитәкче: Наил Вәлиев • Хакыйкый әгъзалар: Искәндәр Гыйләҗев • Мирфатыйх Зәкиев • Дания Заһидуллина • Рүзәл Йосыпов • Рәфыйк Мөхәммәтшин • Радик Салихов • Айрат Ситдыйков • Индус Таһиров • Рафаил Хәким • Мөхбир-әгъзалар: Мөхәммәтгали Арсланов • Тәлгать Галиуллин • Ким Миңнуллин • Айнур Тимерханов • Фаяз Хуҗин • Шәрәфле әгъзалар: Хәнисә Алишина • Разил Вәлиев • Әлфис Гаязов • Михаил Пиотровский[d] • Фрид Рәшитев • Равил Фәйзуллин • Чит илләрдән әгъзалар: Әкмәлетдин Ихсаноглу[d] • Юлай Шамилоглы |
| Социаль-икътисади һәм хокук фәннәре бүлеге | Җитәкче: Михаил Щелкунов • Хакыйкый әгъзалар: Илшат Гафуров • Анатолий Краснов • Фәрид Мөхәммәтшин • Марат Сафиуллин • Җәүдәт Сөләйманов • Мидхәт Фарукшин • Александр Яковенко[d] • Мөхбир-әгъзалар: Роза Әхмәдиева • Флүр Баһаутдинов • Валерьян Габделхаков • Елизавета Демидова-Петрова • Рәдиф Җамалетдинов • Сергей Киселев • Газиз Мингалиев • Вадим Хоменко • Сәлимҗан Шәрипов[d] • Шәрәфле әгъзалар: Руслан Гринберг[d] • Талия Хәбриева • Касыйм Йосыпов |
| Медицина һәм биология фәннәре бүлеге | Җитәкче: Ольга Ильинская • Хакыйкый әгъзалар: Рәсим Абдрахманов • Динә Гайнетдинова • Альберт Галәвич • Рамил Гәрәев • Игорь Игнатьев • Андрей Киясов • Марс Михайлов • Алексей Созинов • Альберт Суфианов • Игорь Тарчевский • Рөстәм Хәйруллин • Мөхбир-әгъзалар: Сергей Бойчук • Гөлнар Ваһапова • Илгиз Гатауллин • Хәйдәр Гафаров • Венера Латыйпова • Станислав Мальцев • Эльмира Минһаҗева • Илдус Низамов • Марина Патяшина • Альберт Ризванов • Сергей Рыжкин • Динара Садыйкова • Рифгать Шәһидуллин • Шәрәфле әгъзалар: Ринат Акчурин • Ренад Жданов • Фёдор Севрюков[d] • Чит илләрдән әгъзалар: Абдулла Аббас[d] • Клаус Теодор Прайсснер[d] • Элизабет Танзи[d] • Ганс Хогерзайл[d] |
| Авыл хуҗалыгы фәннәре бүлеге | Җитәкче: Җәүдәт Фәйзрахманов • Хакыйкый әгъзалар: Анатолий Краснов • Марсель Таһиров • Мөхбир-әгъзалар: Айрат Вәлиев • Роберт Ильязов • Фәнүзә Кадыйрова • Харис Мусин[d] • Рөстәм Равилов • Радик Сафин • Рөстәм Сәхәпов • Шәрәфле әгъзалар: Нәҗип Мәҗитов[d] • Феофан Самуилов • Чит илләрдән әгъзалар: Камиль Окйай Сындыр[d] |
| Математика, механика һәм машина белеме[d] фәннәре бүлеге | Җитәкче: Юрий Гортышов • Хакыйкый әгъзалар: Марат Арсланов[d] • Геннадий Дегтярёв • Илдус Закиров • Рифкать Миңнеханов • Рәшит Низамов • Виталий Паймушин[d] • Ирек Фәхретдинов • Мөхбир-әгъзалар: Фәрит Әбләев • Фаил Әхмәдиев • Семён Насыйров[d] • Игорь Попов • Альфред Сөләйманов • Ибраһим Хисамиев • Шәрәфле әгъзалар: Станислав Васильев • Юрий Ершов[d] • Роберт Нигъмәтуллин • Рафаил Йосыпов • Чит илләрдән әгъзалар: Томас Штрайль |
| Физика, энергетика[d] һәм Җир турында фәннәр бүлеге | Җитәкче: Ленар Таһиров • Хакыйкый әгъзалар: Айрат Абдуллин • Илфан Бикмаев • Альберт Гыйльметдинов • Равил Ибәтуллин • Әхәт Ильясов • Ренат Мөслимов • Валерий Песошин • Кев Салихов • Роальд Сәгъдиев • Мәкъзүм Сәләхов • Наил Сәхибуллин • Рәис Хисамов • Мөхбир-әгъзалар: Линар Әминов • Анастас Бохараев • Владимир Иванов • Наил Кашапов[d] • Адель Надеев • Морат Таһиров • Борис Тимеркәев • Шәрәфле әгъзалар: Илдар Габитов • Марат Гыйльфанов • Михаил Залиханов[d] • Игорь Колодезников • Ирина Ларочкина • Илдус Мәстүкев • Рәшит Сөнәев • Шәфәгать Тәхәветдинов • Чит илләрдән әгъзалар: Любитц Вольфганг[d] • Клаус Мёбиус[de] • Юрген Хенниг[d] |
| Химия һәм химик технологияләр[d] бүлеге | Җитәкче: Әхмәт Мазһаров • Хакыйкый әгъзалар: Сергей Дьяконов • Рафинат Яруллин • Мөхбир-әгъзалар: Вильям Барабанов • Эльвира Батыева • Фаат Гарифуллин • Герман Дьяконов • Марат Җиһаншин • Александр Копылов • Лилия Никитина • Геннадий Романов • Исмәгыйль Хөснетдинов • Сергей Юшко • Шәрәфле әгъзалар: Александр Берлин • Ренад Сәгъдиев • Илшат Теләшев • Чит илләрдән әгъзалар: Владимир Агабеков[d] |
| Хәтер | |
