Андрей Зефиров
Андрей Львович Зефиров (2 октябрь 1950, Казан) — СССР һәм Россия физиологы, медицина фәннәре докторы, профессор, Россия фәннәр академиясе академигы. Нейрофизиология, синаптик тапшыру, пресинаптик везикуляр цикл һәм нерв системасы авыруларының күзәнәк-молекуляр механизмнары өлкәсендә белгеч[2].
Казан дәүләт медицина университетының нормаль физиология кафедрасы профессоры, «Фундаменталь һәм гамәли нейрофизиология» фәнни-белем бирү үзәге җитәкчесе, И. П. Павлов исемендәге Россия физиология җәмгыяте вице-президенты. Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе лауреаты, Россия Федерациясенең һәм Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе[3].
Тәрҗемәи хәле
Андрей Зефиров 1950 елның 2 октябрендә Казанда туа. Студент елларында Андрей Зефиров әтисе һәм профессор Г. И. Полетаев йогынтысында физиология өлкәсендә фәнни тикшеренүләр белән шөгыльләнә башлый[3].
1973 елда Казан дәүләт медицина институтының дәвалау факультетын тәмамлый һәм шул ук уку йортының нормаль физиология кафедрасы аспирантурасына керә. 1976—1987 елларда кафедрада ассистент һәм доцент булып эшли[3].
1976 елда рус. «Функциональные различия нервно-мышечных синапсов в портняжной мышце лягушки» темасына кандидатлык диссертациясен, 1986 елда рус. «Пространственно-временные характеристики квантовой секреции медиатора в синапсе» темасына докторлык диссертациясен яклый. 1988 елда аңа профессор гыйльми исеме бирелә[3].
1987—2022 елларда Казан дәүләт медицина университетының дәвалау факультеты деканы, 1991—2022 елларда нормаль физиология кафедрасы мөдире була. 2017 елда университетның Нейрофәннәр институтын оештыра һәм 2023 елга кадәр аның директоры вазифасын башкара. 2022 елдан нормаль физиология кафедрасы профессоры булып эшли[3][4].
2004 елда Россия Медицина фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы итеп сайлана. 2014 елдан Россия Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы, ә 2019 елдан Физиология фәннәре бүлеге академигы[3]. Академиклар исемлеге 2019 елның 14—15 ноябрендә узган Россия Фәннәр академиясе гомуми җыелышында раслана[5].
Фәнни эшчәнлеге
Зефировның фәнни тикшеренүләре ярсынучан тукымаларның, аеруча синапсларның, күзәнәк-молекуляр эшләү механизмнарына багышлана. Ул нерв очлыкларының актив зоналарын, нерв күзәнәкләрендәге ион агымнарын һәм ион каналларының бүленешен, синаптик везикулаларның экзо- һәм эндоцитозын, шулай ук везикулаларның кабат кулланылыш циклын өйрәнә[6].
Аның җитәкчелегендә мембрана липидларының синаптик функцияләргә йогынтысы, шулай ук Альцгеймер авыруы, Паркинсон авыруы, амиотрофик латераль склероз һәм эпилепсия модельләрендә ярсынучан структуралар эшчәнлегенең бозылу механизмнары тикшерелә[6].
Зефиров 240тан артык рецензияләнгән фәнни мәкалә, 12 күзәтү хезмәте һәм 7 монография бастыра. Ул физиология буенча дүрт дәреслек һәм практикум, медицина югары уку йортлары студентлары өчен 28 укыту-методик кулланма авторы һәм автордашы. Аның җитәкчелегендә 28 кандидатлык һәм 7 докторлык диссертациясе яклана[3].
2001 елда Казанда узган И. П. Павлов исемендәге Физиология җәмгыятенең XVIII Бөтенроссия съездын оештыручыларның берсе була. Шулай ук Бөтенроссия нейробиология мәктәпләрен, «Физиология медиаторов», «Газомедиаторы» һәм «Заболевания мозга: вызов XXI века» фәнни чараларын оештыруда катнаша[3].
Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
- Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (1994)[2];
- Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендә дәүләт премиясе (1999);
- Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (2001);
- И. П. Павлов исемендәге Физиология җәмгыяте медале (2001);
- «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005);
- Россия Медицина фәннәре академиясенең академик П. К. Анохин исемендәге медале (2007);
- Россия Медицина фәннәре академиясе Президиумының Мактау грамотасы[3];
- А. Д. Сперанский исемендәге алтын медаль (2012);
- Россия Фәннәр академиясенең А. А. Ухтомский исемендәге премиясе — «Нерв-мускул синапсында медиаторның квантлы бүленеп чыгу механизмнары» хезмәтләр циклы өчен (2015);
- Россия Федерациясе Президентының «Сәламәтлек саклауны, медицина фәнен үстерүдәге казанышлары һәм күпьеллык намуслы хезмәте өчен» Рәхмәте (2015);
- «Профессор года — 2021» гомуммилли премиясе (2021);
- «Россия Фәннәр академиясенә 300 ел» юбилей медале.
Гаиләсе
Әтисе — Лев Николаевич Зефиров, физиолог.
Искәрмәләр
- ↑ Зефиров Андрей Львович // https://www.biografija.ru/biography/zefirov-andrej-lvovich.htm
- ↑ 1 2 Зефиров Андрей Львович (рус.). Россия Фәннәр академиясе. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Академику Зефирову Андрею Львовичу — 75 лет! (рус.). Россия Фәннәр академиясе (2 октябрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 сентябрь 2026.
- ↑ Нормаль физиология кафедрасы турында (рус.). Казан дәүләт медицина университеты. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 сентябрь 2026.
- ↑ Россия Фәннәр академиясенә сайлау нәтиҗәләре (рус.). Россия Фәннәр академиясе (15 ноябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 Мухамедьяров М. А.; Нигматуллина Р. Р. (2020). «Академику Андрею Львовичу Зефирову — 70 лет». Российский физиологический журнал им. И. М. Сеченова 106 (11): 1323—1324. DOI:10.31857/S0869813920310015.
.png){kind=small}