Наил Әмиров

1939 елның 5 апрелендә Казан шәһәрендә анатомия кафедрасы доценты Хәбибулла Нурмөхәммәт улы Әмиров гаиләсендә туган.

1956 елда КДМИның педиатрия факультетына укырга керә, аны тәмамлаганнан соң 1962 елда Киров өлкәсенең Зуево район хастаханәсендә педиатр булып эшли.

1964 елда КДМИның хезмәт гигиенасы кафедрасы буенча аспирантурага укырга керә.

1967 елның апрелендә «Яктылык булмаган шартларда эшләүче затларның нерв системасының кайбер күрсәткечләрен өйрәнү» дигән темага вакытыннан алда диссертация яклый (җитәкчесе — профессор Камчатнов). Әлеге тикшеренү тулысынча караңгыда (фото- һәм киноматериаллар җитештерү) эшләүче затлар өчен кыскартылган эш көнен нигезләргә һәм гамәлгә кертергә мөмкинлек бирә. Шул ук елның июлендә аңа медицина фәннәре кандидаты дипломы язып бирелә.

Аннары ул шул ук кафедраның ассистенты вазифасында эшли. 1972 елда Әмиров хезмәт гигиенасы һәм һөнәри авырулар кафедрасы буенча доцентның буш вазифасын били, аннары санитария-гигиена факультеты деканы урынбасары була. 1974 елның гыйнварында, шул вакытка 17 басылган фәнни хезмәте булып, институтның Гыйльми Советы тарафыннан бертавыштан доцент гыйльми исемендә раслана, ә шул ук елның сентябрендә Югары аттестация комиссиясе (ВАК) аңа «Хезмәт гигиенасы һәм һөнәри авырулар» кафедрасы буенча доцент аттестаты бирә.

1977 елның ноябреннән 1978 елның ноябренә кадәр Наил Хәбибулла улы, үз көчен фәнни проблемаларны хәл итүгә туплап, Үзәк фәнни-тикшеренү лабораториясенең (ҮФТЛ) өлкән фәнни хезмәткәре вазифасында эшли.

1981 елның августыннан — хезмәт гигиенасы кафедрасы мөдире^[3].

Академик Измеров җитәкчелегендә өлешчә РМФАның Хезмәт гигиенасы институты лабораторияләрендә башкарылган аның «Сәнәгать предприятиеләре җитәкчеләренең һәм инженер-техник хезмәткәрләренең хезмәт гигиенасы» дигән докторлык диссертациясе (1983 ел) илебез гигиенасында сәнәгать элитасының сәламәтлеге торышы һәм аны саклау проблемалары буенча беренче комплекслы тикшеренү була. Күпсанлы кыр эргономикасы тикшеренүләре барышында эшләнгән җитәкчеләрнең төрле категорияләре сәламәтлеген саклау буенча гигиеник, дәвалау-профилактика һәм оештыру чаралары комплексы югары нәтиҗәлелек күрсәтә һәм РФ Сәламәтлек саклау министрлыгының берничә методик тәкъдимнәрендә үз чагылышын таба.

СССР Министрлар Советы каршындагы Югары аттестация комиссиясе карары белән 1984 елның 22 июнендә Әмиров Наил Хәбибулла улына медицина фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе, ә 1985 елның 22 мартында хезмәт гигиенасы кафедрасы буенча профессор гыйльми исеме бирелә.

1988 елның 22 гыйнварында яңадан оештырылган хезмәт гигиенасы, һөнәри авырулар һәм балалар һәм яшүсмерләр гигиенасы кафедрасы мөдире итеп сайлана. Бу вакытка аның үзәк һәм җирле матбугатта, чит ил басмаларында 100 гә якын фәнни хезмәте басылып чыга. 2009 елда ректор вазифасында эшләүне тәмамлый^[4], 2013 елга кадәр хезмәт гигиенасы кафедрасы белән җитәкчелек итүен дәвам итә^[3]. 2013 елдан гигиена, хезмәт медицинасы кафедрасы профессоры вазифасында эшли^[5].

Фәнни һәм административ эшчәнлеге КДМУ һәм аның гигиена мәктәбе белән бәйле. Ул профессор Камчатнов һәм академик Измеров укучысы. 200 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән 4 монография һәм 25 методик тәкъдим авторы.

Әмиров хезмәт медицинасы һәм сәнәгать экологиясе буенча күп кенә проблемаларны хәл итүгә мөстәкыйль методик карашны билгеләгән фәнни мәктәп оештыра. Видеодисплей терминалларыннан файдаланучылар арасында авыруларны кисәтүгә багышланган хезмәтләр сериясендә, алардагы субъектив уңайсызлык организм функцияләрен вегетатив көйләү өчен җаваплы нерв үзәкләрендәге үзгәрешләр, эш урыннары микроклиматының уңайсыз үзенчәлекләре белән бәйле булуы күрсәтелә. Бу тикшеренүләр комплексы өчен аның укучысы Л. М. Фәтхетдинова Яшь галимнәр өчен Европа академиясе премиясенә лаек була (1977), ә күрсәтелгән тикшеренүләр проекты үзе Россия гуманитар фәнни фонды тарафыннан грант рәвешендә хуплана (1998).

1990 нчы елларда аның җитәкчелегендә төрле производстволарның потенциаль канцероген һәм мутаген куркынычын бәяләү буенча фундаменталь тикшеренүләр үткәрелә башлый.

Наил Хәбибулла улы җитәкчелегендә 16 докторлык һәм 32 кандидатлык диссертациясе әзерләнә һәм яклана^[6].

Аның укучылары: профессорлар Ә. Х. Яруллин, К. К. Яхин, Р. Я. Хәмитова, А. Б. Галләмов — КДМУның кафедраларын һәм мөстәкыйль курсларын җитәклиләр.

Наил Хәбибулла улы Әмиров иҗтимагый эшчәнлеккә күп вакыт бүлеп бирә. Аның җитәкчелегендә Казан медицина институты университет статусы ала (1994), күп профильле һәм күп баскычлы югары уку йортына әверелә: яңа факультеты (социаль эш, менеджмент һәм югары шәфкать туташлары белеме) оештырыла, «фармация» һәм «шәфкать туташы эше» белгечлекләре буенча читтән торып уку кертелә. Фәнни китапханә базасында Интернет челтәренә чыгу оештырыла. Көнбатыш Европа һәм АКШ фәнни-тикшеренү лабораторияләре белән ныклы, озак сроклы элемтәләр урнаштырыла.

«Казанский медицинский журнал», «Вестник современной клинической медицины», «Саратовский научно-медицинский журнал» фәнни басмаларының мөхәрририят коллегиясе составына керә.

1994 елда аны Россия медицина фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы, 2004 елда РМФА академигы итеп сайлыйлар. 2013 елдан РФА академигы (РМФА кушылуга бәйле рәвештә)^[6]. ТРның (1992) һәм РФнең (1999) атказанган фән эшлеклесе мактаулы исемнәренә лаек була, фән һәм техника өлкәсендә ТР Дәүләт премиясе лауреаты (1999).

2024 елның апрелендә Казанда галимнең 85 еллыгына уңаеннан Бөтенроссия фәнни-гамәли конференциясе узды, аның кысаларында ул «Мактаулы остаз» күкрәк билгесе белән бүләкләнде^[7][8].