Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Җәүдәт Сөләйманов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Сөләйманов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Җәүдәт Шәүкәт улы Сөләйманов (әдәби тәхәллүсе — Сөләйман, рус. Сулейманов Джавдет Шевкетович; 15 март 1955, Батыр районы, Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы) — совет һәм Россия фән эшлеклесе, техник фәннәр докторы (2000), КФУ профессоры (2001). Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе академигы (2007 елдан), Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты фәнни җитәкчесе. Социаль педагогика, ясалма фәһем һәм компьютер лингвистикасы өлкәләрендә белгеч. «Сәләт» яшьләр үзәгенә нигез салучы[1].

Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт бүләге (2009), Муса Җәлил (2003), Гаяз Исхакый (2014), Һади Атласи, Фәтхи Бурнаш исемендәге премияләр иясе. Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе.

Тәрҗемәи хәле

1955 елның 15 мартында Чуашстанның Батыр районы, Кызыл Чишмә авылында туа. Алманчы авылы урта мәктәбен (1972), Казан дәүләт университетының механика-математика факультетын (1977)[2], шул ук уку йортында аспирантураны (1981) тәмамлый. 1986 елда — техник фәннәр кандидаты[3], 2000 елда техник фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсен ала.

Хезмәт юлы

1977—1978, 1981—1987 елларда — Казан дәүләт университетының хисаплау математикасы һәм кибернетика факультетының теоретик кибернетика кафедрасында укыту эше буенча инженер, 1987—2001 елларда — ассистент, өлкән укытучы, доцент, 2001 елдан — профессор.

1990—2009 елларда — Казан дәүләт университетының һәм Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең уртак «Ясалма интеллект проблемалары» лабораториясе җитәкчесе.

2002—2004 елларда — Казан дәүләт университетының (КДУ) мәгълүмат институты директоры урынбасары, Хисаплау математикасы һәм кибернетика факультеты деканы урынбасары.

2000—2008 елларда — КДУның Хисаплау математикасы һәм кибернетика факультеты каршындагы мәгълүмат институты лабораториясе мөдире.

2004—2006 елларда — Татар-америка төбәк институтының икътисадта гамәли информатика кафедрасы мөдире.

2004—2007 елларда — Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир-әгъзасы.

2009—2019 елларда — Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең «Гамәли семиотика» фәнни-тикшеренү институты директоры.

Хәзерге вакытта — Казан (Идел буе) федераль университетының (КФУ) Хисаплау математикасы һәм мәгълүмати технологияләр институтында мәгълүмати системалар кафедрасы мөдире, программалаштыру технологияләре кафедрасы профессоры[4].

2011—2012 елларда — КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты математик лингвистика һәм филологиядә мәгълүмати системалар кафедрасы мөдире.

2011—2015 елларда — Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе вице-президенты.

2012—2018 елларда — КФУның Мәгълүмати системалар кафедрасы мөдире.

2011—2020 елларда — КФУның Хисаплау математикасы һәм мәгълүмати технологияләр институты Мәгълүмати системалар кафедрасы профессоры.

2012—2016 елларда — КФУның Программалаштыру технологияләре кафедрасы профессоры.

2019 елдан — хәзерге вакыткача — Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты фәнни җитәкчесе, баш фәнни хезмәткәре[5].

Фәнни эшчәнлеге

Аның фәнни эшчәнлеге ясалма интеллект, педагогика, компьютер технологияләре һәм математик лингвистика кебек өлкәләрне колачлый. Тикшеренүләрендә сәләтле балаларның социаль-психологик адаптациясе мәсьәләләренә аерым игътибар бирелә. Бу юнәлешләрдә фундаменталь һәм гамәли әһәмияткә ия булган гыйльми нәтиҗәләргә ирешә. Йөздән артык фәнни басма, шул исәптән монографияләр һәм мәкаләләр авторы. Хезмәтләренең гомуми күләме 190 басма тәшкил итә.

Фәнни-педагогик эшчәнлек алып бара, Казан федераль университеты аспирантларының һәм студентларының фәнни-тикшеренү эшләренә җитәкчелек итә. Россия Ясалма интеллект ассоциациясенең вице-президенты вазифасын башкара.

Компьютер лингвистикасы һәм ясалма интеллект мәсьәләләренә багышланган халыкара конференцияләрдә даими катнаша (Баку, 2010; Йошкар-Ола, 2011).

Иҗтимагый эшчәнлеге

Җәүдәт Сөләйманов — «Сәләт» проектларының җитәкчесе.

Хезмәтләре

  • Система татарских терминов в компьютерных технологиях и информатике (автордаш). Астана, 2013.
  • Модель многословных конструкций татарского языка: аналитические формы (автордаш). «Казанская наука», № 12, 2012 ел.
  • Корпус татарского языка: концептуальные и лингвистические аспекты (автордаш). «Вестник ТГГПУ»,. № 4 (26), 2011 ел.
  • Синтезатор татарской речи (автордаш). Казан, ТИСБИ, 2006.
  • Структурно-функциональная модель татарских морфем (автордаш). Казан, 2003[6].

Иҗаты

Җәүдәт Сөләйманов — Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, унлап шигырь китабы авторы.

Төп басма китаплары

  • Вакыт касәсе (татар, рус, чуаш телләрендә);
  • Ямаулыклар (шигырьләр);
  • Таш билге (шигырьләр);
  • Күләгәләр (шигырьләр);
  • Мин минсез дөньяда (шигырьләр);
  • Казык (шигырьләр, поэмалар);
  • Кизләү (шигырьләр);
  • Сүтелә йомгак… (шигырьләр, поэмалар)[7].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

Гаиләсе

Әтисе — Шәүкәт Сөләйманов, укытучы.

Өйләнгән. Ике баласы бар. Улы — Тимур Сөләйманов (1987 елда туа), дәүләт эшлеклесе, Татарстан Республикасы Рәисе ярдәмчесе, «Беренчеләр хәрәкәте»нең Татарстан бүлеге җитәкчесе[12].

Искәрмәләр

  1. ↑ Җәүдәт Сөйләмановка 60 яшь (рус.). selet.tatar. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  2. ↑ Сөләйман Җәүдәт — Татарстан Язучылар берлеге (2019-04-04). 11 февраль 2026 тикшерелде.
  3. ↑ Җәүдәт Сөләйманов «Фәндәге казанышлары өчен» алтын медаленә лаек булды. vatantat.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  4. ↑ КФУ рәсми сайтында, archived from the original on 2015-05-21, retrieved 2015-03-17 
  5. ↑ Сулейманов Джавдет Шевкетович (рус.). Академия наук Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  6. ↑ Гатиатуллин Айрат Рафизович, Сулейманов Джавдет Шевкетович. Сулейманов Д.Ш., Гатиатуллин А.Р. Структурно-функциональная модель татарских морфем. Казань, 2003. 212 с. (рус.). repository.kpfu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  7. ↑ Сүтелә йомгак… : шигырьләр, поэмалар - Сөләйман. — 2011. — ISBN 978-5-298-01962-0.
  8. ↑ Сулейманов Джавдет Шевкетович. Награды.
  9. ↑ Җәүдәт Сөләйманов «Фәндәге казанышлары өчен» алтын медаленә лаек булды. vatantat.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  10. ↑ Җәүдәт Сөләйманов «Дуслык» ордены белән бүләкләнде. Интертат - иң популяр татар сайты. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.
  11. ↑ О награждении орденом «Дуслык» (рус.). rais.tatarstan.ru (17 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 август 2026.
  12. ↑ Сулейманов Тимур Джавдетович — Татцентр.ру. Татцентр. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2026.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр