Ренат Еникиев

Ренат Еникеев 1937 елның 13 июнендә Казанда туа. Нәселле гаиләдән чыккан: әниче ягыннан татар шагыйре Габдулла Тукай белән туганлыкта тора, әтисе ягыннан Еникеевлар нәселенә (Төмән кенәзлеге хакимнәре нәселеннән) карый. Бер яшендә әтисен югалта^[1].

Еникеевның музыкага сәләте иртә ачыла. Дүрт яшендә ул гармунда уйный башлый, балалар концертларында катнаша, унбер яшендә беренче фортепиано композицияләрен иҗат итә^[2].

Профессиональ музыкаль белемне Казан музыка училищесында ала, аны 1956 елда тәмамлый (теоретик-композиторлык бүлеге). Укуын Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясендә композиция классында дәвам итә. Консерваторияне 1961 елда тәмамлый^[3].

2020 елның 13 мартында Казанда 83 нче яшендә вафат була^[4].

Ренат Еникеевның иҗаты масштаблылыгы һәм драматик, героик-трагик концепцияләргә омтылышы белән аерылып тора. Ул милли инструменталь музыканы бөтенсоюз сәхнәсенә чыгарган алдынгы татар композитор-«алтмышынчыларының» берсе дип танылган^[2]. Ул төрле жанрларда эшләгән, үзенчәлекле тел белән музыка иҗат иткән һәм еш кына татар сәнгатендә яңа юллар ачучы булган^[5]. Аның иҗади активлыгының иң югары ноктасы 1970 нче елларга туры килә^[4].

Еникеев - татар фортепиано сонатасы жанрын булдыручы, татар халык җырларын эшкәртү остасы һәм фольклорчы^[3].

Сайланма әсәрләре:

• Вокаль-симфоник әсәрләр: «Карьят батыр» халык темаларына сюита (баритон һәм оркестр өчен, 1973), «Муса Җәлил истәлегенә» поэмасы (катнаш хор, симфоник оркестр, орган һәм нәфис сүз остасы өчен Хәсән Туфан шигырьләренә, 1981), «Дошманнар» монологы (оркестр белән тавыш өчен Габдулла Тукай шигырьләренә, 2000)^[6].
• Симфоник әсәрләр: «Крылов буенча дүрт мәсәл» (башкорт мотивларына, 1977), «Рапсодия» (1986).
• Фортепиано һәм оркестр өчен: концерт (1961, икенче редакция — 1987).
• Камера-инструменталь әсәрләр: Кыллы квартет өчен полифоник партита (1961), скрипка, альт һәм виолончель өчен трио (1958, икенче редакция — 1981), өч кыллы квартет (1960/1991, 1972, 1996).
• Фортепиано өчен әсәрләр: өч соната (1967; 1971 — татар большевигы Хөсәен Ямашев истәлегенә; 1972 — Партита), биш сюита (шул исәптән «Курчаклар дөньясында» 1955 ел, «Дүрт миниатюра» 1965 ел, «Классик» 1971 ел), вариацияләр (1957), биш сонатина, Мансур Мозаффаровның «Тыныч бакчада» җырына парафраз (1967), Баллада (1979), «Сәйдәшстан» фортепиано циклы (2000), «Төрки көйләр» циклы (2002).
• Ике фортепиано өчен: Бәйрәм каприччиосы (1970).
• Скрипка һәм фортепиано өчен (һәм ансамбльләр): Поэма (1956), Вальс-поэма (1969), Вальс-скерцо (1971), Ария (1971).
• Вокаль әсәрләр: «Сигез татар халык җыры» (1969), «Тау сылуы» җырлар һәм романслар җыентыгы (1965), «Бәхет» (1971).
• Драма спектакльләренә музыка: «Гөлҗамал» (Нәкый Исәнбәт пьесасы буенча), «Кол Гали» һәм «Саринә — сармат кызы» (Н. Фәттах пьесалары буенча).

• Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1979);
• РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1987)^[7];
• Татарстанның халык артисты (2002);
• Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1983) — «Муса Җәлил истәлегенә» вокаль-симфоник поэмасы (Хәсән Туфан шигырьләренә) һәм «Дошманнар» монологы (оркестр белән тавыш өчен, Габдулла Тукай шигырьләренә) өчен^[6].