Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Шамил Тимербулатов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Тимербулатов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар


Шамил Харис улы Тимербулатов (25 сентябрь 1950, Казан — 30 май 2013, Казан) — композитор, педагог. Татарстан Республикасының (1995) һәм Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе (2005), Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты (2013). Татарстан Республикасы Композиторлар берлеге әгъзасы.

Тәрҗемәи хәле

Шамил Тимербулатов 1950 елның 25 сентябрендә Казанда туа. 1967 елда Казанның 6 нчы санлы балалар музыка мәктәбен тәмамлый. Шул ук елны Казан музыка училищесына (хәзерге И. В. Әүхәдиев исемендәге музыка көллияте) баян классы буенча укырга керә һәм аны 1972 елда тәмамлый.

1972—1977 елларда Н. Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясендә профессор А. Б. Луппов классында белем ала. 1978—1980 елларда Казан консерваториясендә А. Б. Луппов җитәкчелегендә ассистентура-стажировка үтә[2].

Хезмәт юлын 1965—1974 елларда Казанның үзешчән сәнгать коллективларында аккомпаниатор булып башлый. 1980 елда СССР Композиторлар берлегенә кабул ителә[2].

2013 елның 30 маенда Казанда вафат була[3].

Иҗаты

Композиторның иҗаты симфоник, камера-инструменталь һәм вокаль жанрларны үз эченә ала. Аның музыкасы татар (аерым алганда, мишәр) халык көйләренә нигезләнә һәм үзенчәлекле динамика белән аерылып тора. Ш. Тимербулатов иҗатында фольклор һәм джаз, ислам дине музыкасы һәм Европа классикасы, Көнчыгыш традицияләре һәм заманча композиторлык техникалары берләштерелә[2].

Аның симфоник әсәрләрендә татар халкының тарихы, фаҗигале язмышы һәм фәлсәфи мәсьәләләр чагылыш таба. Аеруча аның алты симфониясе һәм ораторияләре билгеле. Композитор шулай ук татар музыкасында беренче тапкыр баян һәм оркестр өчен концерт язган автор булып тора[2].

Вокаль иҗатында ул эстрада җырлары һәм балалар өчен вокаль цикллар өстендә актив эшли. Аның җырлары Гөлшат Зәйнашева, Ренат Харис, Разил Вәлиев, Марсель Галиев, Роберт Миңнуллин, Шәмсия Җиһангирова, Равил Фәйзуллин кебек шагыйрьләрнең шигырьләренә язылган[4].

Пятая симфониясе («Җиңүнең хатын-кыз йөзе» — «Женский лик Победы») Бөек Ватан сугышы темасына багышланган һәм композиторның иң монументаль әсәрләренең берсе санала. Бу әсәр өчен аңа Татарстанның Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе бирелә[4].

Төп әсәрләре

Хор һәм симфоник оркестр өчен:

  • «Ана» кантатасы (Муса Җәлил сүзләренә, 1975);
  • Симфония-оратория № 4 «Ышаныч» («Доверие») ялгыз башкаручы, хор һәм оркестр өчен (Габдулла Тукай һәм Равил Фәйзуллин сүзләренә);
  • Симфония-оратория № 2 «Утлы хәтер» («Огненная память») Разил Вәлиев сүзләренә[4].

Симфоник оркестр өчен:

  • Ике рояль һәм оркестр өчен концертино (1972);
  • Симфония № 1 «Бомбаны яшерегез» (1978);
  • Симфония № 2 «Җир сулышы» (1994);
  • Симфония № 3 «Гасырлар заманы» тенор, камера оркестры һәм бәрмә уен кораллары өчен (2000);
  • Симфония № 5 «Җиңүнең хатын-кыз йөзе»;
  • Симфония № 6 «Сак-Сок» (бает сюжетына нигезләнгән);
  • Симфоник күренешләр: «Сөембикә — Казан ханбикәсе» (Р. Батулла романы буенча), «Гашыйклар бакчасы»[2][4].

Халык уен кораллары оркестры өчен:

  • Баян һәм оркестр өчен концерт (1977);
  • «Өчпочмак» фантазиясе (2001);
  • «Карт өянке» фантазиясе (2002);
  • Балалайка һәм оркестр өчен концерт (2005).

Камера-инструменталь әсәрләр:

  • Агач-тынлы уен кораллары өчен квартет (1974);
  • Виолончель һәм фортепиано өчен соната (1973);
  • Фортепиано өчен вариацияләр (1972);
  • Фортепиано өчен соната (1979).

Тавыш һәм фортепиано өчен вокаль цикллар:

  • «Хатлар язмышлары» (үз сүзләренә, 1973);
  • «Яланда» балалар өчен цикл (Равил Фәйзуллин сүзләренә, 1978);
  • «Табигать кочагында» балалар өчен цикл (Рәфис Корбан сүзләренә, 1979);
  • «Тамырлар» (Равил Фәйзуллин сүзләренә, 1984);
  • «Каурыйлар» (Гөлшат Зәйнашева сүзләренә).

Педагогик эшчәнлеге

Шамил Тимербулатов композиторлык эшен педагогика белән уңышлы бәйли. 1974—1978 елларда Казан музыка укуханәсендә укыта. 1978 елдан алып 1980 елга кадәр Казан дәүләт консерваториясендә эшли. 1980 елдан башлап П. И. Чайковский исемендәге 1 нче балалар музыка мәктәбендә укыта[2].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

Искәрмәләр

  1. ↑ Шәхси сайтында
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Тимербулатов Шамиль Харисович (рус.). Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
  3. ↑ Ушел из жизни композитор Шамиль Тимербулатов (рус.). Татар-информ (30 май 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 Тимербулатов Шамиль Харисович (рус.). Республика Татарстан (газета) (31 май 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2026.

Әдәбият

  • Татарский энциклопедический словарь. — Казан: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
  • Луппов А. Б. Шамиль Тимербулатов // Композиторы и музыковеды Советского Татарстана. — Казань, 1986.
  • Алмазова Т. А. Шамиль Тимербулатов // Композиторы Татарстана. — М.: Композитор, 2009. — ISBN 978-5-85285-319-6.
  • Файзулаева М. П. Шамиль Тимербулатов. — Казань: Татарское книжное издательство, 2021. — 159 с.

Сылтамалар

Искәрмәләр

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр