Казан Халыкара аэропорты

Казанда беренче аэропорт 1924 елның 26 июнендә ачыла һәм шәһәрдән көньяктарак, Горки авылы янында урнаша. Ул «Казан Аэростанциясе» дип атала һәм Мәскәү-Түбән Новгород-Казан юнәлеше буенча беренче пассажир рейсларын кабул итә. Пассажирлар агымы арту һәм авиация үсеше белән аэропорт кысан була башлый, әмма киңәйтү мөмкинлеге булмый.

1931 елда шәһәрдән көнчыгышка таба, Арча кырында яңа аэродром төзү турында карар кабул ителә. Аэропорт 1933 елда төзелә һәм яңа аэростанция шуннан бирле Казанның төп аэропортына әверелә. Алдагы дистә елларда аэропорт киңәя һәм техник яктан яңартыла, яңа типтагы һава судноларын кабул итә^[4].

1972 елда шәһәрдән читтә, Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 26 километр ераклыкта, Лаеш районында урнашкан Столбище авылы янында заманча аэропорт төзү турында карар кабул ителә^[5]. Аңа «Казан-2» исеме бирелә. Яңа аэропорт 1979 елда эшли башлый, беренче рейс Казан-Сочи юнәлешендә кабул ителә. 1984 елда бу аэропорт рәсми рәвештә «Казан аэропорты» дип атала, элеккеге урын, шәһәр эчендәге аэропорт, «Казан-2» дип йөртелә һәм соңрак ябыла^[6].

1986 елда аэропортка халыкара статус бирелә. 1987 елда Казан-Берлин юнәлеше буенча беренче халыкара рейс башкарыла. Шуннан бирле аэропортта яңа терминаллар төзелә, очышларның яңа юнәлешләре кертелә, пассажир агымы сизелерлек арта һәм инфраструктура дөнья стандартларына туры китерелә. Бу процесс аэропортның халыкара авиация базарында абруен арттыруга, пассажирлар санының һәм очышларның кимүсез үсешенә ярдәм итә.

Шәһәрләр үсешенең заманча интенсив ритмы пассажирларны һәм һава транспортын техник яктан җиһазлау, шулай ук хезмәт күрсәтү сыйфатын күтәрүгә югары таләпләр куя. Шушы шартларда республиканың һава транспорты белән идарә итү системасын яңадан кору таләп ителә. 1992 елның июненнән башлап, «Казан» халыкара аэропорты «Татарстан авиалинияләре» ширкәтеннән чыгып, аерым предприятие статусын ала. Бу үзгәрешләр аэропортның инфраструктурасын, хезмәт күрсәтү сыйфатын һәм идарә системасын заман таләпләренә яраклаштыру максатында эшләнә^[7].

2000 еллар ахырында башланган ике этаплы төзекләндерү эшләреннән соң, Казан аэропорты Boeing 747 һәм An-124 Ruslan йөк очкычларын, шулай ук Кытай Президенты, АКШ дәүләт секретаре һәм берничә чит ил башлыгы кебек югары дәрәҗәдәге рәсми кунакларны уңышлы кабул итә. Бу реконструкцияләр һава гаванының инфраструктурасын заман таләпләренә туры китереп яңарту, техник җиһазлауны киңәйтү һәм халыкара дәрәҗәдәге кунакларга югары сыйфатлы хезмәт күрсәтү максатыннан башкарыла.

Татарстан хакимияте 2005 елда Казанның меңьеллыгын бәйрәм итү алдыннан аэропортны төзекләндерү һәм проект документациясен эшләү турында карар кабул итә. Проектлау өчен Казан авиация һәм сәнәгать җиһазлары институты җаваплы була («ГипроНИИавиапром» акционеолык җәмгыяте), җиһазлар белән Thomson-CSF Француз фирмасы тәэмин итә^[8].

Терминалларны һәм башка инфраструктураны этаплап модернизацияләүне күздә тоткан яңа күләмле төзекләндерү 2009 елның сентябрендә башлана. Аэропортны төзекләндерү XXVII Универсиада-2013 һәм 2018 елгы футбол буенча дөнья чемпионаты кебек булачак зур чараларны исәпкә алып башкарыла. Һава гаваны «Монотек» төрек ширкәте, «Энергопроект» һәм «Савант Елбул» Болгар ширкәтләре көче белән төзекләндерелә. Яңартып коруның максаты — аэропортны ел саен 5 миллионга кадәр пассажирга хезмәт күрсәтә ала торган эре төбәкара транспорт үзәгенә әверелдерү^[9].

Яңа 1А терминалы 2012 елның 15 декабрендә ачыла. Иске 1 нче терминал төзекләндерү өчен ябык була һәм 2013 елның 22 июнендә яңадан ачыла. Һава гаванына күренекле татар шагыйре Габдулла Тукай исеме бирелә^[10].

Казан халыкара аэропорты 2017 елда «Skytrax» Британ консалтинг фирмасы тарафыннан дүртенче тапкыр рәттән «Россиянең һәм БДБның иң яхшы төбәк аэропорты» номинациясендә җиңә^[11].

Казан халыкара аэропортында өч пассажир терминалы бар: 1, 1А һәм 2. 1 нче һәм 1А терминаллары бер-берсенә якын урнашкан һәм шәһәр яны электричкалары платформасына алып бара торган эскалаторлы ябык җәяүлеләр күпере белән берләштерелгән^[12]. Барлык электрон һәм гади мәгълүмат такталары һәм күрсәткечләре рус, татар һәм инглиз телләрендә эшли. Мәйданы 20 мең квадрат метр чамасы булган 1А терминалында дүрт телескопик трап, 19 теркәү урыны, алты паспорт тикшерү кабинасы һәм дүрт куркынычсызлык тикшерү пункты бар. Ул төбәкара һәм якын чит илләргә халыкара юнәлешләрнең бер өлешенә хезмәт күрсәтә. 2005 елда Казанның меңьеллыгы уңаеннан төзелгән 2 нче терминал шәхси һәм эшлекле рейсларда пассажирларга хезмәт күрсәтү өчен каралган^[13].

Аэропортта очкычлар өчен утыздан артык тукталыш һәм цемент-бетон өслекле 3750 метр озынлыктагы ике очып китү-утырту юлы бар. Алар халыкара гражданнар авиациясе оешмасының 2 нче категориясе буенча сертификацияләнә, бу Boeing 747 не дә кертеп, барлык типтагы очкычларны кабул итәргә мөмкинлек бирә.

2025 елдан елына 5,7 миллион пассажирга (сәгатенә 1,5 мең) хезмәт күрсәтә торган өченче пассажир терминалы төзелә^[14]. Яңа терминалны 2026 ел ахырына кадәр файдалануга тапшыру планлаштырыла. Моннан тыш, 2024 елда БРИКС саммитына самолетлар урнаштыру өчен 51 урынга исәпләнгән яңа перрон төзелә һәм файдалануга тапшырыла. Бу дәүләт башлыклары самолетларын да кертеп, һава судноларын кабул итү буенча аэропорт мөмкинлекләрен сизелерлек киңәйтә^[15].

738 автомобиль сыйдырышлы иркен автопаркинг төзелә^[16]. Яңартып кору барышында барлык төп сервисларны яңарту һәм камилләштерү, шулай ук биналарның вентиляциясен яхшырту, җәмәгать туклануы, ваклап сату һәм көтү зоналарын киңәйтү юлы белән пассажирлар өчен уңайлылык дәрәҗәсен арттыру күздә тотыла.

Очып китү-утыру юлы теләсә нинди төрдәге очкычларны кабул итәргә сәләтле, шул исәптән Airbus A380 һәм Boeing 747^[17].

Аэропорт 30 дан артык пассажир һәм йөк очкычларын кабул итүгә рөхсәт ала, алар арасында Ан-124-100, Ил-86, Airbus A330, Boeing 777, MD-80, шулай ук түбән класслы очкычлар һәм барлык төрдәге вертолетлар бар^[18][19].

2014 елда «Татарстан» һава ширкәте ябыла, «Ак Барс Аэро» ширкәте эшли. Бу ширкәт нигезендә, 2015 елда «ЮВТ Аэро» исемле яңа ширкәт ачыла^[20].

2018 елда Казан халыкара аэропорты 81 юнәлешкә рейслар башкара, шуларның 48 е халыкара юнәлешләрне тәшкил итә. Шулай ук пассажирларның якынча һәр икенчесе Россиянең башкаласы Мәскәүгә оча һәм бу маршрут иң популярлардан санала. Мәскәү юнәлешендә рейсларны «Аэрофлот», «Сибирь», «ЮТэйр», «Россия» һәм «Северный ветер» авиакомпанияләре башкара^[21].

2021 елның апрелендә Казан аэропортыннан очышлар саны коронавирустан соң элеккеге дәрәҗәсенә кайта. Шул елда Төркиягә, Берләшкән Гарәп Әмирлекләренә һәм БДБ дәүләтләренә 33 эчке маршрут һәм берничә халыкара рейс ачыла^[22]. Ахыр чиктә, 2021 елда юнәлешләр саны 73 кә кадәр артып, шуларның 30 ы халыкара юнәлеш булып тора.

2025 елда Казан халыкара аэропорты Россия, БДБ илләре һәм ерак чит илләр буенча киң маршрут челтәренә хезмәт күрсәтеп, 40 тан артык һава ширкәте белән хезмәттәшлек итә.

Авиаташуларны гамәлгә ашыра торган төп һава ширкәтләре^[23]:

• Nordwind Airlines — Мәскәү, Санкт-Петербург, Калининград, Сочи, Минеральные Воды, Омск, Улан-Удэ, Томск, Барнаул һәм башкаларны да кертеп, 20дән артык маршрутлы төп һава операторы.
• ЮВТ АЭРО  [рус.] (тат. — Россия шәһәрләренә һәм БДБ илләренә, шул исәптән Ташкент, Сәмәрканд, Оренбург, Екатеринбургка юнәлешләре булган ширкәт.
• Победа  [рус.] (тат., Россия, Сибирь (S7), Аэрофлот һәм Smartavia шулай ук Мәскәү-Казан һәм Санкт-Петербург-Казан юнәлешләренә актив хезмәт күрсәтәләр.

Халыкара юнәлешләр үз эченә ала^[24]:

• Туристлык: Анталья, Шарм-эль-Шейх, Хургада, Дубай, Әбу-Даби, Истанбул.
• БДБ шәһәрләре: Ташкент, Баку, Ереван, Минск, Тбилиси, Бишкек, Дүшәнбе.
• Ерак чит илләр: Санья (Хайнань утравы, Кытай), Шри-Ланка утравы, Гоа, Мәдинә, Күвәйт, Белград.

Казан аэропорты базасында эре халыкара һава ширкәтләре: Turkish Airlines, flydubai, Air Arabia, Air Cairo, Pegasus Airlines, Azur Air, Red Wings, Air Serbia, Jazeera Airways, Southwind Airlines, Corendon Airlines һәм башкалар^[25][26].

2025 елда Татарстан Республикасының җирле һава юллары 34 юнәлеш буенча хезмәт күрсәтелә, шуларның 26 сы Казаннан, 3 се Түбән Камадан һәм 5 се Бөгелмәдән китә^[27]. Республика бу юнәлешләр буенча очучы авиаташучыларга субсидияләр бирә, бу эчке авиаэлемтәне үстерүгә булышлык итә.

Казан халыкара аэропорты «Казан-1» вокзалы белән 26 километр озынлыктагы тимер юл линиясе (электричка) белән тоташтырылган. Поезд (электричка) бу маршрутны 28 минут эчендә үтә һәм шәһәрнең көньяк районында туктый, анда шәһәр транспортына күчеп утыру мөмкинлеге бар. Элегрәк бу юлдан 2013 елгы Универсиада алдыннан җибәрелгән тукталышсыз йөри торган экспресс поезды йөри^[42].

Оренбург тракты (Р239 трассасы) белән кисешкән урыннан аэропортка Р245 автоюлы салынган, аның буенча Казан читенә кадәр ара якынча 15 километр тәшкил итә.

Аэропорт янында 700 җиңел машина һәм 50 автобус сыйдырышлы паркинг эшли.

• 2013 елның 17 ноябрендә «Татарстан» авиакомпаниясенең Boeing 737-500 самолёты, U9-363 рейсы белән Мәскәү—Казан маршруты буенча барганда, утырту омтылышында һәм икенче әйләнешкә кабат кергәндә һәлакәткә очрый. Бортта булган барлык 50 кеше, шул исәптән 44 пассажир һәм алты экипаж һәлак була. Соңыннан икенче терминал янындагы скверда һәйкәл белән мемориал ачыла, анда фаҗига корбаннарының исемнәре уеп язылган.
• 2016 елның 1 декабрендә кич белән ВАЗ-2115 автомобиленең исерек йөртүчесе, юл-патруль хезмәте хезмәткәрләре эзәрлекләвеннән качып, шлагбаумны ватып, туп-туры аэропорт парковкасына кергән. Аннары, каршылыкларны игътибарсыз калдырып, машина 1А терминалының пыяла фасадына килеп бәрелә, бина аша уза, туклану һәм көтү зоналарын җимерә, яңадан пыяланы ватып, парковка кырыена эләгеп, терминалдан чыгып китә. Тәүлекнең соң вакыты һәм бина эчендә кеше саны аз булу сәбәпле зыян күрүчеләр табылмаган, әмма бинага зур зыян килә^[43].