Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Харис Салихҗан

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Салихов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Харис Салих улы Салихов (шулай ук Харис Салихҗан буларак билгеле; рус. Харис Салихович Салихов; 30 июль 1927, Балтач районы, Татарстан АССР) — СССР һәм Россия язучысы, җәмәгать һәм дин эшлеклесе, имам-хатиб, Бөек Ватан сугышында катнашучы. Отставкадагы милиция полковнигы. Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2017).

Тәрҗемәи хәле

Яшьлек еллары, хәрби хезмәт, милициядәге карьерасы

Харис Салихов 1927 елның 30 июлендә Татарстан АССР Арча кантонының (хәзерге — Татарстан Республикасының Балтач районы) Чутай авылында күп балалы дини гаиләдә туа. Әтисе рус, гарәп телләрен һәм латин телен белгән, улына ислам нигезләрен һәм гарәп язуын өйрәткән[1][2].

1942 елда Чутай җидееллык мәктәбен тәмамлый һәм Арча педагогия училищесына укырга керә. 1944 елда Кызыл Армия сафларына алына. 1945 ел башында элемтәчегә әзерлек үткәч, НКВДның хөкүмәт элемтәсе гаскәрләренә җибәрелә. III Украин фронты штабының элемтәсен тәэмин итә, Маҗарстан, Чехословакия һәм Австрия территорияләрендә сугышларда, шул исәптән Вена һөҗүм операциясендә катнаша. 1945 елның 10 апрелендә Дунайны кичкәндә аның көймәсенә аталар. Салихов үз солдатларын, каешларын әйләндерелгән көймә төбенә эләктерергә боерып, коткарып кала ала[1][3].

Сугыштан соң хезмәтен дәвам итә: Румыниядә була, аннары Көнбатыш Украинада (Станислав шәһәре янында) украин милләтчеләренең кораллы төркемнәренә каршы көрәштә катнаша. 1948 елда Харьковка, аннары Мәскәүгә күчерелә. 1951—1954 елларда Мәскәү-Рязань тимер юлында Эчке эшләр министрлыгы идарәсендә эшли[4][2].

1954 елда Мәскәү урта мәктәбен, 1962 елда Горький шәһәрендәге Югары партия мәктәбен тәмамлый. 1954—1958 елларда КПССның Чепья райкомы пропаганда бүлеге мөдире урынбасары, 1962 елда Кама Тамагы район башкарма комитеты рәисе урынбасары вазифаларын башкара. Соңрак Казанга кайтып, КПССның Совет райкомы инструкторы булып эшли. 1965 елдан Казанның Вахитов һәм Совет районнарында эчке эшләр бүлеге башлыгы урынбасары булып эшли. 1978 елда милиция полковнигы дәрәҗәсендә отставкага чыга[4][2]. 1978—1987 елларда «Татнефтепроводстрой» трестында эшли[2].

Җәмәгать һәм дини эшчәнлеге

1990 нчы елларда дини яңарыш процессына актив кушыла. Вәлиулла Якупов белән берлектә «Иман» татар яшьләре мөселман оешмасын төзүдә катнаша[1]. 1993 елда Казанда Ислам кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге рухи мөселман мәдрәсәсен тәмамлый. Баш мөхтәсибәт секретаре вазифасын башкара, аннары Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте рәисенең матбугат, мәгълүмат һәм иҗтимагый оешмалар белән элемтәләр буенча урынбасары булып эшли[2]. Биш ел дәвамында Казанда «Хөзәйфә ибн әл-Ямани» җәмигъ мәчетен төзүне җитәкли, анда имам-хатиб булып хезмәт итә.

2005 елдан — Татарстан Республикасы Эчке эшләр министрлыгының мемориаль комплексы каршындагы «Хәтер» мәчете имам-хатибы. Татарстан Республикасы Эчке эшләр министрлыгы каршындагы Иҗтимагый совет әгъзасы була. 2013 елда Татарстан Республикасы мөфтие вазифасына тәкъдим ителә (сайлауларда Камил Сәмигуллин җиңә)[5][6]. Ул — Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте каршындагы Аксакаллар шурасы әгъзасы[7]. Патриотик эш алып бара, мәктәпләрдә һәм яшь полиция хезмәткәрләре алдында батырлык дәресләре белән чыгыш ясый[3].

Фәнни хезмәтләре

Харис Салихов академик галим булмаса да, «Дин һәм фән (дөньякүләм дини һәм дөньяви мәдәниятләр нигезләре)» дигән фәлсәфи хезмәте өчен Татарстанның фәнни даирәләрендә танылу ала[8].

Әдәби иҗаты

Харис Салиховка «А. С. Пушкин, Г. Тукай иҗатында дөньяви һәм рухи мотивлар һәм бүгенге әхлакый тәрбия проблемалары» (2008) дигән әдәби-тикшеренү хезмәте танылу китерә. Ул шулай ук Пушкинның «Коръәнгә иярү» шигъри циклын татар теленә тәрҗемә итә. 2020 елда үзенең туган авылы Чутай тарихы турында туган якны өйрәнү китабын чыгара[2]. Хезмәтләр Харис Салихҗан әдәби тәхәллүсе белән басыла.

Бүләкләре

undefined

Гаиләсе

Улы Илдар — Казан дәүләт университетын тәмамлаган, фәннәр докторы, физика профессоры (АКШта укыта, Дартмут көллиятендә эшли)[17][18]. Кызы — Фәридә, Казанда яши[19].

Сайланма библиография

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Харис Салихжан: «У американцев – виски, у нас – водка, но мы, татары, не пили» (рус.). БИЗНЕС Online (8 май 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Салихов Харис Салихович (рус.). Татарская энциклопедия (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  3. ↑ 1 2 Сотрудники полиции Татарстана поздравили ветерана ВОВ и МВД с 99-летием (рус.). KazanFirst (31 июль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  4. ↑ 1 2 «О бандеровцах политработники рассказывали, что они намного свирепее фашистов!» (рус.). БИЗНЕС Online (14 май 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  5. ↑ «Лучше, чем он, не найти»: как Камиль Самигуллин стал «новым» муфтием Татарстана (рус.). БИЗНЕС Online (20 март 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  6. ↑ Избран муфтий Татарстана (рус.). e-Kazan.ru (17 апрель 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  7. ↑ Совет старейшин Татарстана (рус.). Islamdag.ru (2 март 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  8. ↑ «Просим того, кто наверху»: 98-летний академик Салихов поделился своей историей в Арске (рус.). Татар-информ (27 май 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.
  9. ↑ Указ Президента Республики Татарстан «О присуждении Государственных премий Республики Татарстан имени Габдуллы Тукая в 2017 году» № УП-329 от 24 апреля 2017 года. Газета «Республика Татарстан» (24 апрель 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020. Архивировано 26 гыйнвар 2020 года.
  10. ↑ Рустам Минниханов поздравил лауреатов Государственной премии Татарстана им. Г. Тукая. Татарстан Республикасы Хөкүмәте (26 апрель 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020. Архивировано 31 октябрь 2020 года.
  11. ↑ Орден Отечественной войны II степени. Салихов Харис Салихович. Подвиг народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020. Архивировано 1 гыйнвар 2021 года.
  12. ↑ Член Общественного совета при МВД Татарстана Харис Салихов стал обладателем государственной премии Республики Татарстан. Татарстан Республикасы буенча Эчке эшләр министрлыгы (27 апрель 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020.
  13. ↑ 1 2 Хасанов, 2010
  14. ↑ ДУМ РТ подготовило социальный ролик к 70-летию Победы в Великой Отечественной войне. Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте (8 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020.
  15. ↑ Признание заслуг. «Республика Татарстан» газетасы (1 август 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 май 2021. Архивировано 8 июль 2019 года.
  16. ↑ Признание заслуг. «Республика Татарстан» газетасы (29 апрель 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 ноябрь 2022.
  17. ↑ Салихов Ильдар Харисович. Казан дәүләт университеты. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020. Архивировано 30 октябрь 2020 года.
  18. ↑ Харис Салихҗан: Матди дөнья кешесе бай булса — гөнаһ юк, дин кешесе баеса – шайтан булыр. Татар-информ?! (7 апрель 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 27 октябрь 2020. Архивировано 31 октябрь 2020 года.
  19. ↑ СНТ «Журналист» под Казанью раздавят выездом на М-7 (рус.). Реальное время (25 гыйнвар 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 август 2026.

Әдәбият

  • Салихов Харис Салихович. — Т. 5: Р — Т. — ISBN 9785902375074. [рус.]

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр