Адыгея

РУВИКИ — интернет-энциклопедия мәгълүматы
Адыгея
адыг. Адыгэ Республик
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Adygea.svgCoat of arms of Adygea.svg
Монда җирләнгәннәр төркеме :Төркем:Адыгеядә җирләнгәннәре[d]
КЛАДР коды 0100000000000
Кулланылган тел адыгэ теле
Хөкүмәт башлыгы Морат Кумпилов
Мәйдан
  • 7600 км²
Бүләкләр
Халыклар Дуслыгы ордены
Рәсми тел рус теле и адыгэ теле
Һәйкәлләр исемлеге Адыгея мәдәни мирас һәйкәлләре исемлеге[d]
Геомәгълүматлар Data:Russia/Republic of Adygea.map
Сурәт
Феноменның икътисады Адыгея икътисады[d]
Сәгать поясы MSD
Алыштырган Адыг айрат өлкәсе[d]
Хөкүмәт башлыгы вазифасы Адыгея Республикасы башлыгы[d]
Нәрсә белән чиктәш Краснодар крае
Рәсми веб-сайт adygheya.ru(рус.)
Анклав буларак әлеге территориягә керә Краснодар крае
Номер тамгасы коды 01
Халык саны
Административ-территориаль берәмлек Россия[2]
Харита сурәте
Башкала Майкоп
Дәүләт
Нигезләнү датасы 1991
Иң югары ноктасы Чугуш[d]
Гимн Адыгея Республикасы гимны[d]
Логотип РУВИКИ.Медиа Адыгея РУВИКИ.Медиада

Адыге́я Республикасы́ (Адыгея, Көньяк федератив округына керә.

1922 елда Адыгея автономияле өлкәсе буларак нигезләнә.

Башкаласы — Майкоп шәһәре.

Географик мәгълүмат

Адыгеяның физик харитасы

Рельеф

Республиканың төньяк өлеше тигезлек, көньякта — Зур кавказ таулары урнаша. Адыгея территориясенең якынча 40 % урманнар алып тора.

Климат

Республикада уртача-континенталь климат, җәй көне июль аенда уртача температура +28 °С, кыш көне гыйнвар аенда −2 °С.

Гидрография

Адыгеяның иң зур елгалары: Кубань, Лаба, Белая.

Чиктәшлек

Адыгея Россия Федерациясе субъектлары һәм чит ил дәүләтләре белән чиктәш түгел.

Тарих

Адыгея территориясе 1922 елда формалаша. Республика территориясендә археологик бронза һәм тимер гасырларга караган һәйкәлләр бар. Адыгейлар төрле вакытларда ирекле халык булып яши, әмма Кавказ сугышы нәтиҗәсендә, 1859-1864 елларда адыгейларның күбесе Госман империясенә, калганнары Кубаньның сул ягына күченә.

Адыгея Республикасы 1922 елның 27 июлендә Чиркәс (Адыгея) автоном өлкәсе буларак барлыкка килә, үзәге — Краснодар шәһәре, соңрак 1928 елда исеме Адыгея автоном өлкәсе дип үзгәртелә. 1936 елның 10 апрелендә өлкәнең үзәге Майкоп шәһәре күчерелә. 1990 елның 5 октябрендә Адыгея АССРы формалаша, ә 1992 елның 24 мартынан Адыгея Республикасы төзелә.

Аслан Тхакушинов.

Халык

Халык — 440 327 кеше (2011), шәһәрдә яшәүчеләр — 52,6 % (2006).

Халык 1979 елдагы сан
мең (*)
2002 елдагы сан
мең (* 2012 елның 26 гыйнвар көнендә архивланган.)
2010 елдагы сан
мең[4]
Руслар 285,6 (70,6 %) 288,3 (64,5 %) 270,7 (63,6 %)
Адыгейлар 86,4 (21,4 %) 108,1 (24,2 %) 107 (25,2 %)
Әрмәннар 6,4 (1,6 %) 15,3 (3,4 %) 15,6 (3,7 %)
Украиннар 12,1 (3,0 %) 9,1 (2,0 %) 5,9 (1,4 %)
Курдлар 3,6 4,5 (1,1 %)
Черкеслар 2,7 (0,6 %)
Татарлар 2,4 2,9 2,6 (0,6 %)
Чегәннәр 1,1 1,8 2,4 (0,5 %)
Белоруслар 2,2 1,9
Греклар 1,0 1,7
Әзериләр 1,4
Алманнар 1,4 1,2
Чеченнар 1,1

Татарлар Адыгеядә Киров (Шовгенов районы), Политотдел, Отрадный (Кошехабль районы), Афипсип (Тахтамукай районы) авылларында, Майкоп шәһәрендә яшиләр.

Административ-территориаль бүленеш

Республикада 2 шәһәр округы — Майкоп һәм Адыгейск, 7 муниципаль район, 5 шәһәр җирлеге — шәһәрсыман бистәсе, 48 авыл җирлеге, 225 авыл торак пункты (2006).

Шәһәр округлары:

  • Адыгейск шәһәре;
  • Майкоп шәһәре.

Муниципаль районнар:

  • Гиагинская районы;
  • Кошехабль районы;
  • Красногвардейское районы;
  • Майкоп районы;
  • Тахтамукай районы;
  • Теучеж районы;
  • Шовгенов районы.

Торак пунктлар

Торак пункт исеме 2010 елдагы халык саны буенча
мең[5]
Майкоп Red Arrow Down.svg 166,5
Яблоновский Green Arrow Up Darker.svg 26,8
Энем Red Arrow Down.svg 18,0
Гиагинская 15,0 (2008)
Адыгейск 14,7
Ханская 11,1 (2008)
Тульский Green Arrow Up Darker.svg 10,7
Красногвардейское 9,0 (2008)
Кошехабль 7,7 (2008)
Каменномостский Red Arrow Down.svg 7,2
Дондуковская 6,5 (2008)
Тлюстенхабль Green Arrow Up Darker.svg 5,5
Тахтамукай 5,2

Дин

Майкоп җәмигъ мәчете

Адыгеяда яшәүчеләр төрле дин вәкилләре.

Адыгейларның күпчелеге һәм анда яшәүче татарлар да нигездә мөселманнар.

Адыгеяда яшәүче руслар, украиннар һәм беларуслар христиан динендә.

Халыкның берничә өлеше атеист.

1994 елда Майкоп шәһәрендә чиркәү төзелә. Мөселман гыйбадәтханәләре бик аз була. 2000 елның 2 ноябрендә Майкоп җәмигъ мәчете ачыла. Мәчет ачылышы республика мөселманнары өчен истә калырлык вакыйга була.

Мәдәният

  • «Нальмэс» — Адыгеяның дәүләт академия халык бию ансамбле.

Искәрмәләр

Чыганаклар

Сылтамалар