Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты

Совет дәүләтчелеген формалаштыруның башлангыч чорында милли сәясәтнең канун чыгару нигезе буларак «Россия халыклары хокуклары декларациясе», «Россия һәм Көнчыгыштагы барлык хезмәт иясе мөселманнарга» мөрәҗәгать, 1918 елгы РСФСРның беренче Конституциясе  [рус.] (тат.һәм Совет дәүләтенә кергән халыкларның тигезлеге, үз-үзен билгеләү һәм мәдәни үсеш принципларына нигез салган башка норматив хокукый актлар хезмәт иткән. Бу документлар милли үзбилгеләнү хокукын, халыклар тигезлеген һәм мәдәни үсешне гарантияләү мәсьәләләрен системалы рәвештә тәртипкә сала, совет дәүләтенең күпмилләтле төзелешендә дәүләтчелек нигезләрен формалаштыра^[7].

Автономияле Татарстан Республикасын оештыру идеясе 1920 елның 26 гыйнварында РКП(б) Үзәк комитетының сәяси бюросы утырышында халыкның милли, көнкүреш һәм тел үзенчәлекләрен исәпкә алып, республика белән дәүләт идарәсен оештыру максатыннан формалаша. 1920 елның февраль ахырында Татарстан Совет Социалистик Республикасының хокукый статусын, территориаль чиген һәм идарә органнары төзелешен тәртипкә сала торган рәсми нигезләмә басыла. Автономияле статусның законлылыгы 1920 елның 27 маенда Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитеты һәм РСФСР Халык Комиссарлары Советы тарафыннан кабул ителгән Автономияле Татарстан Социалистик Совет Республикасын оештыру турындагы декрет белән рәсмиләшә, ул республиканың территориаль чикләрен һәм хакимиятнең институциональ структурасын төгәл билгели^[8].

Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы барлыкка килү һәм аның хакимият органнары формалашуы эзлекле рәвештә өч әһәмиятле этаптан тора һәм һәрбер этап тарихи яктан мөһим датага туры килә:

• 1920 елның 27 маенда Бөтенроссия Үзәк Башкарма Комитеты һәм РСФСР Халык Комиссарлары Советы тарафыннан Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасын оештыруны рәсми рәвештә игълан иткән декрет кабул ителә. Әлеге тарихи документ республиканың хокукый статусын билгели, аның территориаль чиген формалаштыра һәм яңа дәүләтнең административ структурасы нигезләрен булдыра^[9][10].
• 1920 елның 25 июнендә Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитеты карары белән оештырылган Вакытлы революцион комитетка яңа төзелгән республика территориясендә хакимият вәкаләтләрен тулысынча тапшыру мөһим тарихи этап булып тора. Әлеге вакыйга яшь автономиянең административ институтларының эшчәнлеккә керешүен билгели. Шул ук вакытта Казан губерна башкарма комитеты яңа территориядә үзенең идарә итү функцияләрен туктата^[11].
• 1920 елның 27 маенда Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитеты (ВЦИК) һәм РСФСР Халык Комиссарлары Советы (СНК) тарафыннан унификацияләнгән норматив акт — «Татарстан Социалистик Совет Республикасының Автономияле Татарстан оешмасы турында» декрет раслана. Бу юридик документ автономияле республика территориясенең дәүләт-конституцион статусын норматив рәвештә терки, аны ачык төгәллек белән территориаль чикли, идарә органнарының — үзәк һәм җирле звенолары — иерархик структурасын билгели, шулай ук Татарстан АССР белән Россия Совет Федератив Социалистик Республикасының югары органнары арасындагы рәсми юридик-идарә элемтәләрен һәм хезмәттәшлек процедураларын үз эченә ала^[12].

1920 елның 27 маендагы кабул ителгән Декрет нигезендә, Татарстан автономияле республикасының дәүләт-хокукый статусын билгеләү процессы башлана. Күчеш чоры этабында, ягъни Татарстан Республикасы Советларының беренче оештыру конференциясе узганчы, дәүләт идарәсенең барлык тулы вәкаләтләре ВЦИК тарафыннан оештырылган Вакытлы революцион комитетка тапшырыла.

Әлеге комитетның төп вазифалары түбәндәгеләрдән гыйбарәт^[13]:

• Татарстан Республикасы эшче, крестьян һәм кызылармеец депутатлары советларының беренче съездын әзерләү һәм уздыру;
• республиканың дәүләт хакимияте органнарын формалаштыру өчен оештыру процедураларын һәм идарә итү механизмнарын эшләү.

1920 елның 25 июнендә Казан губерна башкарма комитеты үз вәкаләтләрен Автономияле Татарстан Социалистик Совет Республикасының Вакытлы революцион комитетына тапшыру турында рәсми акт имзалый. Казан губерна башкарма комитеты үз эшчәнлеген туктата. Нәкъ менә бу дата ТАССР оешуның рәсми башлангыч ноктасы һәм төбәк хакимиятенең губерна администрациясеннән республика автономиясе статусына трансформациясенең башлангычы буларак билгеләнә^[14].

Татарстан АССРның Вакытлы Революцион комитеты хакимиятнең югары канун чыгару һәм башкарма органы статусында эшләп килә, ул җиде әгъзадан тора һәм комитет эшчәнлеге җитәкчесе Беренче бөтендөнья һәм Гражданнар сугышларында катнашучысы Сәхибгәрәй Сәетгалиев була. Комитет составына шулай ук соңрак халык комиссарлары булып киткән бүлек мөдирләре кертелә, алар идарә өлкәсе өчен җаваплы булып, республика дәүләтчелеге институтларын формалаштыруда төп рольне үти^[15]. Комитет составына соңрак халык комиссарлары вазифаларын биләгән бүлек мөдирләре керә; аларның һәркайсы үз идарә өлкәсе өчен шәхси җаваплылык йөртә, бу исә республика оешуның башлангыч чорында идарә итү функцияләрен структурлаштыруны һәм җаваплылыкны тармаклар буенча бүлүне тәэмин итә. Мондый организацион алым дәүләт идарәсе аппаратында функциональ бүленешне раслый, идарә органнары эшчәнлегенең координациясен һәм нәтиҗәлелеген арттыра.

Вакытлы Революцион комитетның төп бурычы 1920 елның 26-27 сентябрендә узган Автономияле Татарстан Совет Социалистик Республикасы Советларының беренче Оештыру съездын әзерләү һәм үткәрүдән гыйбарәт була^[16]. Бу съездда Үзәк Башкарма комитет (АТССР Үзәк сайлау комиссиясе) оештырыла, аңа Халык Комиссарлары Советын формалаштыру йөкләнә, шул рәвешле республика дәүләт хакимияте органнары системасына нигез салына^[17].

1920 елның 28 сентябрендә Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы Халык Комиссарлары Советы әгъзаларының исемлеге рәсми рәвештә раслана. Бу дата республика Хөкүмәте төзелүнең тарихи вакыйгасы буларак билгеләнә, чөнки әлеге вакытта яңа оешкан автономиядә башкарма хакимият органының составы беренче тапкыр канун нигезендә рәсмиләштерелә^[18].

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының компетенцияләре Татарстан Республикасы Конституциясенең 100 нче маддәсенең, IV бүлеге, 3 нче бүлекчәсендә норматив рәвештә билгеләнә. Күрсәтелгән нигезләмәгә ярашлы, Министрлар Кабинеты республиканың министрлыклары, дәүләт комитетлары һәм башка башкарма хакимият органнары эшчәнлеген җитәкли һәм координацияли; шулай ук бу органнарның эш нәтиҗәлелеген даими рәвештә тикшереп, контрольдә тота^[19].

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты вәкаләтләре^[20]:

• Берләштерү һәм җитәкчелек итү: республиканың министрлыклары, дәүләт комитетлары һәм башка бу ведомстволар эшчәнлеген берләштерә һәм оператив җитәкчелек итә.
• Координация һәм стратегик юнәлеш бирү: барлык төп башкарма хакимият органнарының эшен координацияли һәм аларның стратегик юнәлеше, өстенлекле бурычлары буенча гомуми дәүләт сәясәтен формалаштыра.
• Контроль һәм бәяләү: органнарның эшчәнлеген тикшерә, бәяли; нәтиҗәлелеге һәм сыйфаты өчен җавап тота.
• Норматив хокукый актлар  [рус.] (тат. чыгару: вәкаләте кысаларында карарлар, күрсәтмәләр, боерыклар һәм башка норматив актлар кабул итә, аларның үтәлешен тикшерә һәм тәэмин итә.
• Башкарма хакимият актларын гамәлдән чыгару: түбән органнар кабул иткән актларны, республика законнарына яки хокукый нормаларга каршы килгән очракта, юкка чыгару яки вакытлыча туктату турында карар кабул итә.
• Канун һәм карар проектларын, Президент актларын карау: Татарстан Республикасы законнары проектларын, республика Президентының Указларын, Министрлар Кабинетының үз карарларын анализлый, кирәкле тәкъдимнәр чыгара.
• Кадрлар сәясәте: ТР Рәисенә җитәкче вазифаларга кандидатуралар буенча тәкъдимнәр кертү; хезмәткәрләрнең чик санын, аларны кызыксындыру һәм дисциплинар җаваплылык чараларын билгеләү.
• Финанслау/бюджет процессында катнашу: республика бюджеты чикләрендә министрлыклар һәм башка органнар эшчәнлеген финанслау күләмен билгели, карарлар кабул итә.
• Органнарны булдыру, үзгәртү, бетерү: кайсы да булса идарә органы яки структураны оештыру, үзгәртү, бетерү турында тәкъдимнәр ясый яки кирәкле карарлар кабул итә.
• Территориаль органнар формалаштыру: башкарма хакимиятнең территориаль органнарын булдыру, аларның эш тәртибен билгеләү.
• Хезмәттәшлек: федераль хакимият, җирле үзидарә органнары, хуҗалык субъектлары белән нәтиҗәле диалогны тәэмин итү, дәүләт һәм иҗтимагый институтлар белән хезмәттәшлек итү.
• Оештыру мәсьәләләре: Министрлар Кабинеты һәм аның Президиумы эшчәнлеген, утырышларын оештыру һәм уздыруны тәэмин итү.
• Республика мәнфәгатьләрен яклау: Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты мәнфәгатьләрен республикада һәм аның читендә яклау.

Татарстан Республикасы Хөкүмәте вәкилләре тарафыннан гражданнарны шәхси кабул итүне оештыру федераль кануннар нормаларына туры китереп гамәлгә ашырыла, атап әйткәндә, «Россия Федерациясе гражданнары мөрәҗәгатьләрен карау тәртибе турында» 2006 елның 2 маендагы 59-ФЗ номерлы Федераль канун таләпләре нигезендә, шулай ук региональ кануннар нормалары кысаларында, аерым алганда, «Татарстан Республикасында гражданнар мөрәҗәгатьләре турында» 2014 елның 24 июлендәге 75-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы кануны нигезендә гамәлгә ашырыла^[21]. Китерелгән норматив-хокукый база гражданнарның хокукларын һәм канунлы мәнфәгатьләрен тулысынча яклауны тәэмин итүгә, шулай ук мөрәҗәгатьләрне сыйфатлы карауга юнәлдерелгән конкрет процедураларны, шартларын һәм аларны уздыру тәртибен билгели.

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты составына Премьер-министр, Премьер-министр урынбасарлары, министрлар, дәүләт комитетлары рәисләре һәм республика дәүләт хакимиятенең башка башкарма органнары җитәкчеләре керә^[22].

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты әгъзалары кануннар һәм республика регламенты нигезендә билгеләнә һәм раслана. Аерым алганда:

• Татарстан Республикасы Премьер-министры кандидатурасы Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан, элеккеге министр вәкаләтләре туктатылганнан яисә Премьер-министр вазифасыннан киткәннән соң 30 көннән соңга калдырмыйча, Татарстан Республикасы Дәүләт Советына кертелә.
• Татарстан Республикасы Премьер-министры кандидатурасы Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан, элеккеге Министрлар Кабинеты вәкаләтләре туктатылганнан яисә Премьер-министр вазифасыннан киткәннән соң 30 көннән дә соңга калмыйча, Татарстан Республикасы Дәүләт Советына кертелә^[23].
• Премьер-министр кандидатурасы Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан хупланганнан соң, рәсми рәвештә Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан билгеләнә. Әмма, Татарстанда Премьер-министр кандидатурасы Рәис тәкъдиме белән Дәүләт Советы (парламент) тарафыннан раслана. Шулай итеп, рәсми билгеләүдән алда парламент раслану процессы үтә.
• Премьер-министр урынбасарлары Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан расланып, Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан билгеләнеп куела.
• Министрлар Кабинеты әгъзалары булган министрлар, дәүләт комитетлары рәисләре һәм дәүләт хакимиятенең башка башкарма органнары җитәкчеләре Татарстан Республикасы Премьер-министры тәкъдиме белән Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан билгеләнеп куела^[24].
• Министрлар Кабинеты әгъзалары Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан вазифаларыннан азат ителә, шул ук вакытта алар отставка турында мөстәкыйль рәвештә белдерергә хокуклы^[25].

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты әгъзалары

• Песошин Алексей Валерьевич, Татарстан Республикасы Премьер-министры;
• Нигъмәтуллин Рөстәм Камил улы, Татарстан Республикасы Премьер-министрының беренче урынбасары;
• Шәйхразыев Васил Габтелгаяз улы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары;
• Фазлыева Ләйлә Ринат кызы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары;
• Шәйхетдинов Роман Александрович, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары;
• Гафаров Шамил Хәмит улы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары — Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты аппараты җитәкчесе;
• Коробченко Олег Владимирович, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары — Татарстан Республикасы сәнәгать һәм сәүдә министры;
• Җәббаров Марат Азат улы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары — Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры;
• Шаһиәхмәтов Мидхәт Рәфкать улы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары — Татарстан Республикасы икътисад министры;
• Әхмәтшин Равил Кәлимулла улы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары — Татарстан Республикасының Россия Федерациясендәге тулы вәкаләтле вәкиле;
• Әһлиуллин Фәнил Әнвәр улы, Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары;
• Кадыйров Азат Рифгать улы, Татарстан Республикасы җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министры;
• Әюпова Ирада Хафизҗан кызы, Татарстан Республикасы мәдәният министры;
• Кузюров Равил Әфраим улы, Татарстан Республикасы урман хуҗалыгы министры;
• Һадиуллин Илсур Гәрәй улы, Татарстан Республикасы мәгариф һәм фән министры;
• Садыйков Ринат Наил улы, Татарстан Республикасы яшьләр эшләре министры;
• Леонов Владимир Александрович, Татарстан Республикасы спорт министры;
• Айзатуллин Марат Мансур улы, Татарстан Республикасы төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министры;
• Хәнифов Фәрит Мөдәррис улы, Татарстан Республикасының Транспорт һәм юл хуҗалыгы министры;
• Зарипова Эльмира Әмир кызы, Татарстан Республикасы хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры;
• Фәйзрахманов Марат Җәүдәт улы, Татарстан Республикасы финанс министры;
• Хәйруллин Айрат Ринат улы, Татарстан Республикасы дәүләт идарәсен цифрлы нигездә үстерү, мәгълүмат технологияләре һәм элемтә министры;
• Шадриков Александр Валерьевич, Татарстан Республикасы экология һәм табигать ресурслары министры;
• Заһидуллин Рөстәм Илдус улы, Татарстан Республикасы юстиция министры;
• Габдрахманова Гөлнара Зәкәрия кызы, Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты рәисе;
• Батков Федор Сергеевич, Татарстан Республикасының Биологик ресурслар буенча дәүләт комитеты рәисе;
• Зиатдинов Марат Галимҗан улы, Татарстан Республикасының Cатып алулар буенча дәүләт комитеты рәисе;
• Груничев Александр Станиславович, Татарстан Республикасының Тарифлар буенча дәүләт комитеты рәисе;
• Иванов Сергей Евгеньевич, Татарстан Республикасының туризм буенча дәүләт комитеты рәисе;
• Миңнуллина Талия Илгиз кызы, Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесе;
• Сәлимгәрәев Айдар Сәетгәрәй улы, «Татмедиа» республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы җитәкчесе;
• Әхмәтова Эльвира Фәнис кызы, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе башлыгы.