Галиәсгар Камал йорты
Сәүдәгәр Хәйбуллин йорты (Нариманов урамы, 48; Галиәсгар Камал яшәгән йорт) — Казандагы төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты[1]. Шәһәрнең Вахитов районы Иске Татар бистәсендә, Нариманов урамы, 48 нче йорт, А литерасы адресы буенча урнашкан[2][3].
Тарих
XIX гасыр азагында — XX гасыр башында Казанда мех эшләнмәләре белән сәүдә итеп байлык туплаган сәүдәгәр Садыйк Сахип улы Хәйбуллин (1840—1915) яшәгән[4]. Ул шәһәрнең мөселман җәмәгатьчелегендә үзенең абруен ныгытырга теләгән, шуның өчен иске татар зираты урынында агач мәчет төзергә, ә аңа имам итеп үзенә якын кешене куярга карар кылган[5]. Сәүдәгәрнең туганнары арасында мулла булырлык кеше булмаган, шуңа күрә С. С. Хәйбуллин кызы Бибигайшәне ул вакытта «Мөхәммәдия» мәдрәсәсен тәмамлаган, шәригать өлкәсендә тирән белемле һәм әдәби тәҗрибәләре белән танылып өлгергән Галиәсгар Камалетдиновка кияүгә бирергә карар кыла[4][5].
Бибигайшәгә өйләнергә ризалашса да, Галиәсгар Камал дин әһеле булудан катгый баш тарткан, чөнки ул үзен әдәбият өлкәсенә багышларга ниятләгән[5]. Нәтиҗәдә, Галиәсгар Камал, аның ата-анасы һәм сәүдәгәр Хәйбуллин Камалның, һич югында, китап сәүдәгәре булуына килешкәннәр. 1900 елда туй уздырыла, ә 1902 елда сәүдәгәр кызы һәм кияве өчен Зур Мещан урамында (хәзерге — Нариманов урамы) агач йорт салдыра[3]. 1908 елда бу йортта аларның уллары, соңыннан танылган татар драматургы, Әнәс Камал туа[6][7]. Бу йортта Галиәсгар Камал 1933 елда вафат булганчы яшәгән[3].
Йорт бүгенге көнгә кадәр сакланган. ТАССР Министрлар Советының 1959 елның 30 октябрендәге 591нче номерлы Карары нигезендә драматург Галиәсгар Камал яшәгән йорт җирле әһәмияттәге тарих һәйкәле дип таныла[1][8]. Татарстан Республикасы мәдәният министры А. М. Сибгатуллинның 2012 елның 2 апрелендәге 220нче номерлы Боерыгы нигезендә йорт төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объектының саклау предметы буларак раслана[9][2].
2012 елга йорт тыштан да, эчтән дә шактый туза, аның күп кенә өлешләренең башлангыч кыяфәте югала[10]. 2012 елда Татарстан Республикасы Урман хуҗалыгы министрлыгы заказы буенча «Татинвестгражданпроект» генераль проектлаучысы тарафыннан тарихи-архив тикшеренүләре үткәрелә һәм фәнни-проект документациясе эшләнә, шулар нигезендә «Нурлатлес» фирмасы йортка реставрация ясый[10][11]. Йортны торгызу белән шулай ук драматургның нәселе дә шөгыльләнә[12].
Архитектурасы
Сәүдәгәр Хәйбуллин йорты — ике катлы ярымташ бина. Йортның пландагы үлчәмнәре якынча 10×15 метр тәшкил итә. Беренче кат — Нариманов урамына өч тәрәзәсе белән чыгучы, горизонталь тышланган, ике яклы кыеклы турыпочмаклы биш диварлы бура. Биек цоколь каты кирпечтән салынган һәм штукатурланган. Эчке планлаштыру татар традицияләрендә эшләнгән: торак бүлмәләр урамнан аерылган, ә йортка керү ишегалдыннан башкарыла. Йортта голланд миче бар. Элегрәк йортка керү юлында хәзерге вакытта югалган уймалы агач капкалар булган[9][2].
Йорт диварына бу йортта Г. Г. Камалның яшәве һәм үткәрелгән реставрация турында хәбәр итүче мәгълүмати такталар беркетелгән[9].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 Дом, в котором жил с 1902 по 1933 гг. татарский драматург Г.Камал (рус.). Карта культурного наследия. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Дом, в котором жил Г. Камал (рус.). Центр культурного наследия. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Дом Галиасгара Камала (рус.). Туристический портал TwinTour. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 Дом купца Хайбуллина (ул. Нариманова, 48) (рус.). Kazan-Journal. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Внуки Галиаскара Камала восстанавливают его родовой дом в Казани (рус.). 100tatarstan.ru (18 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ Дом Г. Камала: историческая справка (рус.). Национальная библиотека Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 115 лет назад родился драматург Анас Камал (рус.). Tatarlar.info (5 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ Постановление Кабинета Министров Республики Татарстан от 06.04.2018 № 209 (рус.). Правительство Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Карточка объекта из ЕГРОКН (рус.). ru-monuments.toolforge.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 К дереву у них особое отношение (рус.). Газета «Республика Татарстан» (7 сентябрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ Минлесхоз РТ восстановит дом Галиаскара Камала (рус.). Деловой квартал (6 февраль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ Внуки Галиаскара Камала восстанавливают его родовой дом в Казани (рус.). События Татарстана (18 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
Сылтамалар
- Научно-проектная документация «Дом, в котором жил в 1902 по 1933 гг. татарский драматург Галиасгар Камал. Г. Казань, ул. Нариманова, д.48» (рус.). Татинвестгражданпроект. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 февраль 2016.
.svg)