Тайказан (Казан)
Тайказан, тай-казан (каз. тайқазан) — 2018 елның 12 октябрендә Казанның Нурсолтан Назарбаев һәм Качалов урамнары чатындагы скверда урнаштырылган скульптур композиция. Тайказан — Казакъстан Республикасы Көнчыгыш-Казакъстан (2018 елдан Төркистан) өлкәсе хакимиятенең (версия — Симәй шәхси эшмәкәренең)[1] татар халкына бүләге. Кунакчыллык һәм уңдырышлылык символы булган казан Нурсолтанда коелган, Казанга автотранспорт белән 5 көндә китереп җиткерелгән. «Тайказан» скульптур композициясен ачу тантанасында Татарстан Республикасы Президенты Р. Н. Миңнеханов һәм Төркистан өлкәсе хакиме Даниал Әхмәтов катнаша[2].
Тарихы
- Төп мәкалә: Тайказан (Төркистан)
Тайказанның төп нөсхәсе Казакъстанның Төркистан өлкәсе үзәге Төркистан шәһәрендәге Әхмәд Ясәви кәшәнәсендә урнашкан. Кәшәнә XI гасыр төрки шагыйре Әхмәд Ясәви (1093—1166) каберендә булдырылган һәм «Хәзрәт-солтан» тыюлыгы тарихи-мәдәни музееның үзәк объекты булып тора. Казан шәһәрендә куелган Тайказан — төп нөсхәсеннән күләмен, авырлыгын, эретмә составын төгәл саклап, кечерәйтеп ясалган беренче копиясе. Күчермә Нурсолтанда Казакъстан Президенты идарәсе күрсәтмәсе буенча 3 айда эшләнгән. Проект җитәкчеләренең берсе — Сарсен Сәетов.
Төркистандагы казан Әмир Тимер фәрманы белән Төркистан тирәсендә яшәгән оста Әбелгазиз Шәрәфетдин улы әл-Тәбризи тарафыннан 1399 елның 25 июнендә (801 хиҗри елның 20 шәүвәлендә) коелган. Аның биеклеге 1, 60 м, касәсенең диаметры – 2,42 м. Казанга 3 мең литр су сыйган. Авырлыгы 2 тонна. Ясаганда 7 кушылма, шул исәптән кызыл бакыр, алтын, цинк, аккургаш һ. б., кулланылган. Әлеге казанда атнага ике тапкыр диндарлар өчен «хәлим» — бодай һәм иттән пешерелгән азык әзерләнә торган булган. Тайказан — тай ите (күп ит) пешерү өчен махсус зур казан.
1935 елда Ленинград Эрмитажына алып китеп, төрки мәдәният бүлегендә күрсәтелгән.
1989 елда Казакъстан бәйсезлеккә ирешкәч, казан Ватанына кайтарылган.
Тасвирлама
Татарстандагы копиясе чиста бронзадан эшләнгән. Бронза казанның биеклеге — 1,7 м, диаметр — 2,5 м, күтәртмәсенең биеклеге — 2,5 м.
Постамент 30 мм калынлыктагы ак граниттан эшләнгән, скульптура тирәсендә 150 см х 150 см гранит брусчатка җәелгән, аны 1 м озынлыктагы һәм 12 см киңлектәге бордюр дәвам итә. Постамент астында яктыртучы ут үткәрелгән. Ак граниттан эшләнгән табличкада бронза хәрефләр белән казакъ телендә язылган:
Güldene ber, Qazan! Șıgıs Qazaqstan oblısınan
Искәрмәләр
- ↑ Зауреш Ахмеджанова. Казань тұрғындарына семейлік тайқазан сыйға берілді. ustinka.kz, 10.07.2017 [казакъ]
- ↑ Скульптуру «Тайказан» установили в Казани. МИА «Казинформ», 12.10.2018
Чыганаклар
- Надежда Гордеева. Скульптурная композиция «Тайказан» в Казани. Татар-информ МА, 12.10.2018
- Елена Бритвина, ТР Президенты Матбугат хезмәте. Рөстәм Миңнеханов һәм Көнчыгыш-Казакъстан өлкәсе Хакиме Даниал Әхмәтов «Тайказан» скульптурасын ачу тантанасында катнаштылар. «Рәсми Татарстан» порталы, 12.10.2018
Сылтамалар
Шулай ук карагыз
_(2004).png)
Тема буенча өстәмә
| Казан (төркем) | • Вахитов районы: Александр Пушкин • Владимир Ленин (Ирек мәйд.) • Габдулла Тукай (Пушкин ур.) • Габдулла Тукай (Театр ур.) • Державин • Казан Кирмәне төзүчеләре • Карл Фукс • Лев Толстой (Толстой ур.) • Лев Толстой (КФУ) • Николай Лобачевский (КФУ) • Муса Җәлил (Кремль) • Рудольф Нуриев • Тайказан • Хәйрияче • Хөррият • Фёдор Шаляпин • Шиһабетдин Мәрҗани • Һади Такташ • Авиатөзелеш районы: Муса Җәлил |
|---|---|
| Чаллы (төркем) | |
| Азнакай районы (төркем) | |
| Аксубай районы (төркем) | |
| Актаныш районы (төркем) | |
| Алабуга районы (төркем) | |
| Алексеевск районы (төркем) | |
| Апас районы (төркем) | |
| Арча районы (төркем) | |
| Әгерҗе районы (төркем) | |
| Әлки районы (төркем) | |
| Әлмәт районы (төркем) | |
| Әтнә районы (төркем) | |
| Балтач районы (төркем) | |
| Балык Бистәсе районы (төркем) | |
| Баулы районы (төркем) | |
| Биектау районы (төркем) | |
| Бөгелмә районы (төркем) | |
| Буа районы (төркем) | |
| Зәй районы (төркем) | |
| Кайбыч районы (төркем) | |
| Кама Тамагы районы (төркем) | |
| Кукмара районы (төркем) | |
| Лаеш районы (төркем) | |
| Лениногорск районы (төркем) | |
| Мамадыш районы (төркем) | |
| Менделеевск районы (төркем) | |
| Минзәлә районы (төркем) | |
| Мөслим районы (төркем) | |
| Нурлат районы (төркем) | |
| Питрәч районы (төркем) | |
| Саба районы (төркем) | |
| Сарман районы (төркем) | |
| Спас районы (төркем) | |
| Теләче районы (төркем) | |
| Түбән Кама районы (төркем) | • Түбән Кама: Габдулла Тукай (Тукай ур.) • Габдулла Тукай (Актүбә ур.) • Муса Җәлил • Тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балалары • башка ТПлар: |
| Тәтеш районы (төркем) | |
| Чирмешән районы (төркем) | |
| Чистай районы (төркем) | |
| Чүпрәле районы (төркем) | |
| Югары Ослан районы (төркем) | |
| Ютазы районы (төркем) | |
| Яшел Үзән районы (төркем) | |
| Яңа Чишмә районы (төркем) | |
| |