Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы

Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының тарихы 1918 елның гыйнварыннан — Казан Совет Эшче-Крестьян Республикасы Мәгариф комиссариаты төзелгәннән башлана^[2]. Башта мәгариф халык комиссариаты мәдәният, мәгариф, нәшрият эше, театрлар, музыка, рәсем сәнгате һәм һәйкәлләрне саклау мәсьәләләре белән шөгыльләнә. 1920 елда Халык мәгарифе бүлеге нигезендә төбәктә мәдәни, мәгариф һәм сәнгать эшчәнлеген оештыру өчен җаваплы ТАССР Мәгариф Халык комиссариаты төзелә^[3]. Ул республикада белем һәм мәгариф системасын формалаштыру, мәдәният һәм сәнгать үсешен координацияләүне үз өстенә ала.

1936 елда театрлар, кино һәм башка мәдәният учреждениеләре эшен координацияләүне сизелерлек яхшырткан сәнгать эшләре буенча махсуслаштырылган идарә оештырыла. 1945 елда гамәлдәге Сәнгать эшләре идарәсенә өстәмә рәвештә Мәдәни-агарту учреждениеләре эшләре идарәсе оештырыла, ул республиканың Халык Комиссарлары Советы карамагында була. Структура 1953 елга кадәр эшли^[4].

Татарстан АССРның мөстәкыйль Мәдәният министрлыгы 1953 елда оештырыла. Беренче министр вазифасына Йосыф Закиров билгеләнә. Министрлык бу чорда мәдәни учреждениеләрне кирәкле ресурслар белән тәэмин итү, биналарны төзү һәм торгызу белән шөгыльләнә, мәдәни вакыйгалар оештыра һәм Татарстанның милли мәдәниятен үстерүгә юнәлтелгән эшчәнлек алып бара. Төп функциясе — республика территориясендәге район мәдәният бүлекләре, китапханәләр, авыл клублары, мәдәният йортлары, театрлар, музейлар, музыка уку йортлары белән идарә итү^[5].

Мәдәният министрлыгы турында Министрлар Кабинетының нигезләмәсе 2005 елда кабул ителә.

Министрлык төбәкнең мәдәни тормышын алга этәрүгә һәм саклап калуга юнәлдерелгән стратегик бурычларны хәл итә^[6]. Эшчәнлекнең төп юнәлешләре булып түбәндәге бурычлар тора:

• Мәдәният, сәнгать һәм кинематография өлкәсендә тарихи һәм мәдәни мирасны саклауга юнәлдерелгән дәүләт сәясәтен гамәлгә ашыруны тәэмин итү, шулай ук гражданнарның иҗат ирегенә, мәдәни тормышта катнашуга һәм мәдәни кыйммәтләрдән файдалануга конституциячел хокукларын гамәлгә ашыру өчен шартлар тудыру.
• Татарстан Республикасы халыкларының милли мәдәниятләрен үстерүгә һәм милләтара мәдәни багланышларны ныгытуга ярдәм итү, төбәк эчендә, Россиядә һәм чит илләрдә милли-мәдәни автономияләр һәм оешмалар белән үзара хезмәттәшлек итү.
• Мәдәни эшчәнлекнең төрләрен, шул исәптән Һөнәри сәнгатьне, киноны, фотографияне, музей һәм китапханә эшен, халык иҗатын, декоратив-гамәли һәм монументаль сәнгатьне  [рус.] (тат., мәдәни-танып белү туризмын, мәдәният өлкәсендә мәгариф һәм фәнне үстерүнең максатларын, өстенлекләрен һәм стратегияләрен билгеләү.
• Халыкның төрле катламнары өчен мәдәни чараларның төрлелеген һәм һәркем файдалана алырлык булуын тәэмин итеп, ял итү һәм мәдәни-ял итү эшчәнлеге өлкәсен үстерүдә муниципаль берәмлекләргә ярдәм итү.
• Халыкара хезмәттәшлек һәм республика мәдәниятен федераль һәм халыкара дәрәҗәдә алга җибәрү аша Татарстан мәдәниятен дөнья мәдәни киңлегенә интеграцияләү эшен башкару.
• Төбәк җирлегендәге тарихи һәм мәдәни һәйкәлләрне саклау, исәпкә алу, реставрацияләү һәм популярлаштыру.
• Мәдәни кыйммәтләрне ил чиге аша күчергәндә канун таләпләрен үтәүне дә кертеп, мәдәни мирасны саклау өлкәсендә хокукый нормалар үтәлешен күзәтү.
• Иҗтимагый берләшмәләрне һәм иҗат берлекләрен үстерү, аларга методик һәм мәгълүмати ярдәм күрсәтү.
• Гражданнарның иҗади сәләтләрен таныту өчен шартлар тудыру, мәдәни тәңгәллекне һәм социаль бердәмлекне ныгытуга ярдәм итә торган мәдәни мохит булдыру.

Бу бурычлар министрлыкның мәдәниятне үстерүгә, этномәдәни күптөрлелекне саклап калуга һәм эшчәнлек елына бәйсез рәвештә республиканың мәдәни тормышында халыкның киң катнашуын тәэмин итүгә комплекслы якын килүен чагылдыра.

• Йосыф Закиров (1953—1956);
• Хаҗи Рәхмәтуллин (1956—1961);
• Булат Гыйззәтуллин (1961—1973);
• Әдип Миндубаев (1973—1976);
• Илтазар Алиев (1976—1985);
• Марсил Таишев (1985—1999);
• Илдус Тарханов (1999—2005);
• Зилә Вәлиева (2005—2011)^[7];
• Айрат Сибагатуллин (2011—2018)^[8];
• Ирада Әюпова (2018 елдан)^[9].

Министрлыкның  [рус.] (тат. төп структур элементлары^[10]:

1. Җитәкчелек:
   • Министр;
   • министрның өч урынбасары, шул исәптән беренче урынбасар.
2. Министрлык карамагында түбәндәге бүлекләр бар^[10]:
   • Стратегик планлаштыру һәм фаразлау бүлеге;
   • Фәнни тикшеренү, инновация һәм һөнәри компетенцияләрне үстерү бүлеге;
   • Инфраструктура үсеше һәм иҗат индустрияләре бүлеге;
   • Дәүләт заказы һәм финанс контроле бүлеге;
   • Проектлар белән идарә итү бүлеге;
   • Ресурсларны үстерү бүлеге;
   • Беркетмә һәм оештыруны тәэмин итү бүлеге;
   • Күзәтчелек һәм документлар бүлеге;
   • Җыелма анализ Һәм мониторинг бүлеге;
   • Үзара элемтә, халыкара һәм төбәкара хезмәттәшлек бүлеге;
   • Иҗтимагый оешмалар белән элемтә бүлеге;
   • Хокук һәм кадрлар эше бүлеге;
   • Финанс-икътисад бүлеге;
   • Ведомство буйсынуындагы учреждениеләрнең бухгалтерлык исәбе һәм хисаплылык секторы.
3. Ведомство буйсынуындагы учреждениеләр.
4. Министрлык коллегиясе. Ул министрлык эшчәнлегенең мөһим аспектлары турында фикер алышу һәм карарлар кабул итү белән шөгыльләнә.

Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы карамагына түбәндәге учреждениеләр керә^[11]:

Министрлык бинасы Казанда, Пушкин һәм Зур Кызыл урамнары киселешендәге 66/33 нче йортта урнашкан^[12][13].