Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Рамазан мәчете (Казан)

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Рамазан мәчете (төшенчә) битенә күчегез.

Рамазан (рус. мечеть «Рамазан») — Казанның Киров районында урнашкан ике катлы кирпеч мәчет[1]. Бина 1994 елда танылган татар архитекторы Сәйяр Ситдыйк улы Айдаров (1928—2014) проекты буенча төзелә. Ул 1973 елда сүтелгән «Барудия» мәчете (1805) һәм 1899 елда төзелгән агач Рафиков мәчете истәлеген яңарта торган мәчет буларак кабул ителә[1][2].

Мәчет Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәтенең Казан мөхтәсибәтенә (Киров һәм Мәскәү районнары) карый[3].

Тарихы

Тарихи җирлек: Рафиков һәм «Барудия» мәчетләре

Бүгенге «Рамазан» мәчете торган тирәлектә, Казанның Дары бистәсе янында, XIX гасыр — XX гасыр башында ике тарихи мәчет эшли. «Барудия» мәчете 1805 елда Дары бистәсендә төзелә һәм 1973 елда сүтелә. Рафиков мәчете 1899 елда Әхмәтҗан Рафиков акчасына Февральская урамында (хәзерге Окольная урамына параллель урам) агачтан төзелә. Әлеге мәчет тә совет чорында сүтелә.

Төзелеш (1994)

1991 елда СССРдагы дин сәясәте үзгәрү нәтиҗәсендә Казанда яңа мәчетләр төзүгә куелган рәсми тыю бетерелә. Шул мөмкинлектән файдаланып, 1994 елда Окольная урамындагы (элеккеге Сабан урамының дәвамы) 256 санлы йорт урынында, элеккеге агач Рафиков мәчете истәлегенә, яңа кирпеч мәчет төзелә. Проект авторы — Сәйяр Ситдыйк улы Айдаров (1928—2014), Россия архитектура һәм төзелеш фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы, РСФСРның атказанган архитекторы (1980). Ул 20 ел дәвамында Татарстан архитекторлар берлеген җитәкли, шулай ук Казан Кремле, Болгар, Зөя комплексларын реставрацияләү проектлары авторы булып тора[2].

Архитектура чишелеше ягыннан мәчет шул тирәдә җимерелгән «Барудия» мәчете манарасын хәтерләтә: «Рамазан»ның дүрткырлы манарасы «Барудия»нең (1805) манарасы стилен дәвам итә.

Хәзерге чор

Мәчет көн саен эшли: биредә биш вакыт намаз, җомга вәгазьләре, никах мәҗлесләре уздырыла. Рамазан ае дәвамында «Рамазан» мәчете Казанда күмәк ифтарлар уздыра торган 47 мәчет исемлегенә керә[4][5].

Шулай ук «Рамазан» мәчете Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте раслаган Корбан гаетендә корбан чалу урыннары исемлегенә дә кертелә[6][7].

Атамасы

Рамазан (гарәп. гарәп. رمضان‎, Ramaḍān) — мөселман календаренең тугызынчы ае, ураза тоту фарыз булган изге ай.

Сүзнең гарәпчә р-м-д тамыры «бик нык кызу, көю» дигән мәгънәдәге фигыльгә барып тоташа; шуңа күрә ай атамасы «эссе ай», ягъни ялкынлы, бәндәнең гөнаһларын яндыра торган ай дип тә аңлатыла. Шуңа күрә «Рамазан» сүзе татар-мөселманнарында киң мәгънәдә изгелек, тәкъвалык һәм пакьләнү символы буларак та кулланыла[1].

Мәчет конкрет шәхес исеме белән түгел, исламдагы иң изге ай исеме белән аталган. Бу — Казандагы яңа чор мәчетләрендә очрый торган исем бирү моделе (Коръән белән бәйле, рухи символика нигезендә).

Архитектурасы

«Рамазан» — ике катлы кирпеч мәчет. Ул ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым намаз заллары һәм вестибюльләре булган, манарасы түбә уртасында урнашкан мәчетләр тибына карый. Бина шәһәр төзелеше эчендә, койма белән әйләндереп алынган кишәрлектә урнашкан<[1].

Планлаштырылуы

  • 1 нче кат киңәйтелеп төзелгән. Көньяк өлешендә хатын-кызларның намаз залы урнашкан. Аның ике ягында — хатын-кызлар һәм ир-атлар өчен керү ишекләре. Бу ишекләр аерым вестибюльләргә алып керә. Алар тирәсендә киемлекләр (гардероб), тәһарәтханәләр һәм хезмәткәрләр бүлмәләре урнашкан.
  • 2 нче катка төньяк өлештә урнашкан өч маршлы баскыч илтә. Шунда анфилада принцибы буенча тоташкан ир-атларның намаз заллары бар.
  • Төп залның көньяк диварында консольле михраб, зал гөмбәзсыман түшәм белән ябылган.

Манарасы

Бинаның түбә уртасында планда шакмаклы, ике яруслы манара күтәрелә. Манарага 2 нче каттан тар гына баскыч алып менә. Манараның формалары 1805 елда Дары бистәсендә төзелә һәм 1973 елда җимерелә. «Барудия» мәчете манарасы белән аваздаш итеп проектлана[1].

Бизәлеше

Проект буенча, фасадтагы терракота төсендәге диварларны ак төстәге кәкре консольләр һәм татар халкының милли орнаментына нигезләнеп стильләштерелгән декоратив элементлар бизәргә тиеш була. Әмма фасад бизәлеше тулысынча тәмамланмый[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Мечеть «Рамазан» — Казань. «Единая справочная Казани» (kazan.ros-spravka.ru). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 Айдаров Сайяр Ситдикович (биография; в списке проектов — мечеть «Рамазан (Рамадан)»). «Татарский обзор» (tatobzor.ru). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  3. ↑ Где в Казани пройдут ифтары? Татарстан Республикасы Мөселманнары Диния нәзарәте (11 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  4. ↑ «Казань ифтарная»: как в столице Татарстана возродилась традиция коллективного разговения. «Татар-информ» (14 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  5. ↑ Адам Сагал. Где проходят коллективные ифтары в месяц Рамадан: список мечетей Татарстана. «Комсомольская правда» — Казан (20 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  6. ↑ Стали известны места заклания на Курбан-байрам в Казани. «Бизнес Online» (22 май 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  7. ↑ Курбан-байрам в Казани 2026: самая полная программа празднования Ид аль-Адха. «Аргументы и факты» — Казань (26 май 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.

Чыганаклар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр