Иван Зиновьев
Иван Дмитриевич Зиновьев (17 гыйнвар 1905, Дубовка, Баулы волосте, Бөгелмә өязе, Самара губернасы, Россия империясе — 1942, Норвегия) — Совет–фин (1939-1940) һәм Бөек Ватан сугышында катнашучы, полковник (1941). Советлар Союзы Герое (26 апрель 1940).
Тормыш юлы
1905 елның 17 гыйнварында Самара губернасы, Бөгелмә өязе Дубовка авылында (хәзерге Татарстан Республикасы Баулы районы) туа. Күпбалалы крестьян гаиләсеннән. Потап Томбарлысы авылында чиркәү-мәхәллә мәктәбенең бишенче сыйныфын тәмамлаганнан соң, авыл хуҗалыгында эшли.
1927 елның октябрендә Баулы РХК тарафыннан СССР Берләшкән дәүләт сәясәт идарәсенең чик буе гаскәрләренә хезмәткә чакырыла. 1928 елда 47 нче Керки чик буе отряды каршындагы кече командирлар состав мәктәбен тәмамлый. Урта Азия чик буе округында хезмәт итә. Басмачылар белән көрәшә, 1930 елдагы сугышларның берсендә башы каты яралана.
Отделение белән командалык итә, 1931 елның ноябреннән взвод командиры, 1932 елның июленнән 1933 елның мартына кадәр чик буе заставасы начальнигы ярдәмчесе булып хезмәт итә.
1934 елда, Харьковтагы ОГПУ Чик сакчыларының һәм гаскәрләренең 2 нче мәктәбе каршындагы урта начальниклар составын яңадан әзерләү курсларын тәмамлап, 47 нче чик буе отрядына «Гокча» чик буе заставасы башлыгы вазифасына кайта. СССРда шәхси хәрби дәрәҗәләр керткәндә аңа лейтенант хәрби дәрәҗәсе бирелә (28.08.1936[1]).
1937 елның маеннан 46 нчы чик буе отрядында шулай ук Төрекмәнстанда комендантның строй часте буенча ярдәмчесе, 1937 елның сентябреннән отряд штабы начальнигы ярдәмчесе, 1938 елның сентябреннән чик буе комендатурасы штабы начальнигы булып хезмәт итә. 1931 елда ВКП(б) сафларына баса.
1939 елда читтән торып СССР НКВД югары чик буе мәктәбен тәмамлый. Өлкән лейтенант (26.03.1938 бирелә) И. Д. Зиновьев 1939 елның 18 сентябрендә Украина чик буе округының 21 нче Ямполь чик буе отрядының чик буе комендатурасы штабы начальнигы итеп билгеләнә, 1939 елның 14 октябреннән УССРның Станислав өлкәсендә 95 нче чик буе отрядының чик буе комендатурасы штабы начальнигы вазифасында хезмәт итә[1].
1939 елның декабреннән Совет-фин сугышында катнаша, Уома авылы янындагы фронт коммуникацияләрен саклау йөкләнгән 4 нче чик буе полкына рота командиры итеп билгеләнә[2]. 1939 елның 15 декабреннән башлап, Зиновьев ротасы заставаны юк итәргә теләгән фин диверсантлары белән өзлексез сугыш алып бара. 1940 елның 10 гыйнварында рота дошманның ике батальоны камалышына эләгә. Ике тапкыр яралануына карамастан, Зиновьев түгәрәк оборона оештырып, бер ай дәвамында сугышуын дәвам итә. Шул вакыт эчендә рота дошманның уннарча һөҗүмен кире кага, көн саен артиллерия һәм пулемет уты астында кала, азык-төлек һәм сугыш кирәк-яраклары китерелми. 142 кешелек шәхси состав чик сакчыларыннан 25 сугышчы һәлак була, 50 се яралана, күбесе өши. Сафта 32 сугышчы кала. Подразделениенең тулысынча һәлак булуыннан котылу өчен, 1940 елның 12 февраленә каршы төндә капитан Зиновьев фин оборонасын өзүне оештыра, аннан урман сукмаклары буйлап ротаны камалыштан чыгара[2][3].
СССР Югары Советы Президиумының 1940 елның 26 апрелендәге Указы нигезендә, «дәүләт чиген саклау буенча хөкүмәтнең хәрби боерыкларны үрнәк итеп үтәгәне һәм шул вакытта күрсәткән батырлыгы һәм каһарманлыгы өчен»,[4] капитан Иван Зиновьев Советлар Союзы Герое исеменә лаек була. Аңа Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале (316 номерлы) тапшырыла[2].
1940 елның 25 апрелендә инде майор дәрәҗәсен алган И. Д. Зиновьев Ф.Э. Дзержинский исемендәге НКВД ОМСДОН аерым укчылар батальонының штаб начальнигы итеп билгеләнә. Июнь аенда академиягә укырга җибәрелә. Сугыш тәҗрибәсенә нигезләнеп «Бой в окружении» китабын яза[5].
1941 елның августында И.Д. Зиновьев М.В. Фрунзе исемендәге РККА Хәрби академиясенең беренче курсын тәмамлый. Шул ук айда ул Харьков хәрби округында формалашкан 393 укчылар дивизиясенә командир итеп билгеләнә. Октябрь башында дивизияне Көньяк фронтның 10 нчы армиясенә (2 нче формирование), ә аннары Көньяк–Көнбатыш фронтның 6 нчы армиясенә тапшыралар. 1941 елның 1 октябреннән Бөек Ватан сугышында, Донбасс-Ростов оборона операциясендә, Северский Донец елгасы чигендә шәхси оборона һәм һөҗүм сугышларында һәм Барвенково-Лозов һөҗүм операциясендә катнаша. Соңгы операциядә аның командалыгындагы дивизия уңышлы һөҗүм итә, дистәләгән торак пунктларны азат итә, 2000 гә якын немец солдат һәм офицерын юк итә, 50 немец солдатын һәм офицерын әсир төшерә, 20 дән артык туп, 75 автомашина, 2 танк һәм башка бик күп кораллар һәм хәрби милкен кулына төшерә. Бу сугышлар өчен ул үзенең икенче Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнә[6].
1942 елның 29 маенда Харьков янында совет гаскәрләре һәлакәте вакытында[7] Зиновьев авыр яралана һәм әсирлеккә төшә. СССРда озак вакыт хәбәрсез югалган дип санала[8]. Германиядә һәм Норвегиядә хәрби әсирләр өчен лагерьларда тотыла. Качарга тырышып карый, ләкин тотыла һәм шул ук елны атып үтерелә[2], Мурманск шәһәре янындагы Дан үзәнендә җирләнә[9].
Дәүләт бүләкләре
- «Алтын Йолдыз» медале (26.04.1940);
- Ленин ордены (26.04.1940);
- Ике Кызыл Байрак ордены (12.07.1932, 27.03.1942)[2];
- «Эшче–крестьян Кызыл Армиясенә ХХ ел» юбилей медале (1940).
Исемен мәңгеләштерү
- Татарстанның Баулы районы Дубовка авылында 2004 елда Герой гаиләсе яшәгән йорт урынында истәлек билгесе куела[2];
- Баулы шәһәренең Дан аллеясында Герой бюсты урнаштырылган, ә туган якны өйрәнү музеенда Иван Зиновьевка стенд багышланган;
- Төрекмәнстанның Керки шәһәрендә Герой исеме белән урам аталган;
- Тщетта утравында һәлак булган совет хәрби әсирләре өчен зиратта Иван Зиновьев исеме бронза плитәгә уеп язылган.
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 Учетно-послужная карточка военнослужащего. // ОБД «Память народа» Архивная копия от 22 декабрь 2021 на Wayback Machine.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 «Ил геройлары» халыкара патриотик интернет-проектында Иван Зиновьев
- ↑ Органы государственной безопасности СССР в Великой Отечественной войне. Сборник документов. Том I: «Накануне». Книга I: ноябрь 1938 г. — декабрь 1940 г. — М.: Книга и бизнес, 1995.
- ↑ Указ Президиума ВС СССР от 26 апреля 1940 года // Московская правда : газета. — 1940. — 27 апрель (№ 97). — С. 1. Архивировано 2 июнь 2021 года.
- ↑ Зиновьев И. Д. «Бой в окружении». — М.: Воениздат, 1941.
- ↑ Наградной лист на награждение И. Д. Зиновьева орденом Красного Знамени // ОБД «Память народа» Архивная копия от 22 декабрь 2021 на Wayback Machine.
- ↑ По другим данным — 26 мая.
- ↑ Приказ об исключении из списков РККА // ОБД «Память народа» Архивная копия от 22 декабрь 2021 на Wayback Machine.
- ↑ Заварыкин Иван Александрович (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 май 2026.
Әдәбият
- Великая Отечественная. Комдивы : военный биографический словарь / [Д. А. Цапаев и др. ; под общ. ред. В. П. Горемыкина] ; М-во обороны Российской Федерации, Гл. упр. кадров, Гл. упр. по работе с личным составом, Ин-т военной истории Военной акад. Генерального штаба, Центральный архив. — М. : Кучково поле, 2014. — Т. III. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий (Абакумов — Зюванов). — С. 1059—1060. — 1102 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9950-0382-3.
- Ими гордится Туркменистан. — Ашхабад, 1973.
- Книга героев. — Казань: Татарстанское книжное издательство, 2000. — 394 с. — ISBN 5-298-01001-6. С.139.
- Козлов В. Н. Закамский тракт: Очерки, рассказы, были. — Чебоксары: Калем, 2001. — 224 с.
- Пограничная служба России. Энциклопедия. Биографии. — Москва, 2008.
- Ханин Л. Герои Советского Союза — сыны Татарии. — Казань, 1969.
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс., Рег. № в РКП 87-95382.
- Герои Советского Союза — наши земляки. Кн. 1. — Казань, 1982.
- Черепанов М.В., Панов Е.В. Книга Героев. — Казань: Татарское книжное издательство, 2022. — 327 с. — ISBN 978-5-298-04481-3.
Сылтамалар
«Ил геройлары» халыкара патриотик интернет-проектында Иван Зиновьев
