Бөтендөнья ракка каршы көрәш көне

Бөтендөнья яман шешкә каршы көрәш көне 2000 елда Парижда узган Беренче Бөтендөнья яман шешкә каршы көрәш буенча саммитта нигезләнә. Саммит кысаларында нәкъ менә 4 февральдә яман шешкә каршы Париж хартиясе имзалана. Хартия үз эченә яман шеш белән авыручыларның тормыш сыйфатын яхшыртуда һәм яман шешне тикшерүгә, кисәтүгә һәм дәвалауга инвестицияләр кертүдә глобаль йөкләмәләр билгеләнгән 10 маддәне ала. Әлеге истәлекле датаны уздыру инициативасы белән Халыкара яман шешкә каршы көрәш берлеге (UICC) чыгыш ясый.

Бу көн халыкның яман шеш турында хәбәрдарлыгын арттыру, шулай ук бөтен дөнья буенча хөкүмәтләрне һәм карар кабул итүче затларны әлеге авыруга каршы актив гамәлләргә чакыру һәм шуның хисабына миллионлаган кешенең гомерен саклап калуны максат итеп куя. Әлеге инициативаның әһәмияте яман шешнең бөтен дөньяда үлемгә илткән төп сәбәпләренең берсе булуы белән ассызыклана.

Ел саен Бөтендөнья яман шешкә каршы көрәш көне өчен билгеле бер тема сайлана:

• 2025–2027 — «Уникальлектә берләшеп» (ингл. United by Unique). Иң мөһиме — чирне дәвалау гына түгел, ә кешеләрнең психология үзенчәлекләрен исәпкә алып юнәлдерелгән медицина ярдәме күрсәтү. Кешеләрнең кабатланмас тарихлары, шәхси ихтыяҗлары, карашлары һәм төрле ситуациядә булуы ассызыклана, аларны дәваланганда бу факторларны исәпкә алу мөһим. исәпкә алырга кирәк.
• 2022–2024 — «Кайгыртуга һәркем лаек»^[3].
• 2019–2021 — «Мин бар һәм мин булачакмын» (ингл. I Am and I Will)^[4].
• 2016–2018 — «Без булдырабыз. Мин булдырам» (ингл. We can. I can)^[5][6]. Бу көнне яман шештән авыручының хәлен җиңеләйтү өчен коллектив яки индивидуаль чаралар күрергә тәкъдим ителә.
• 2015 — «Безнең белән янәшә» (ингл. Not Beyond Us)^[7].
• 2014 — «Мифларны фаш итеп» (ингл. Debunk the Myths)^[8].
• 2013 — «Яман шеш. Белә идегезме?» (ингл. Cancer Myths — Get the Facts)^[9].
• 2012 — «Әйдәгез, бергә нәрсә дә булса эшлик» (ингл. Together let's do something)^[10].
• 2010–2011 — «Яман шешне булдырмый калырга мөмкин» (ингл. Cancer can be prevented)^[11][12].
• 2009 — «Сәламәт һәм актив балачак» (ингл. I love my healthy active childhood)^[13][14].
• 2008 — «Тәмәке төтененнән башка балачак» (ингл. I love my smoke-free childhood)^[13].

Бөтендөнья яман шешкә каршы көрәш көне хөкүмәт, хөкүмәтнеке булмаган оешмалар һәм башка структуралар оештырган төрле чараларны үз эченә ала. Мондый чараларга түбәндәгеләр керә:

• Хәбәрдарлыкны арттыру кампанияләре: семинарлар, ачык мәгълүмати кампанияләр һәм социаль челтәрләрдә кампанияләр үткәрү.

• Скрининг программалары: медицина лагерьларын оештыру һәм яман шешне иртә диагностикалау өчен скрининг программалары.

• Акча җыю: яман шешне тикшерү һәм дәвалау учреждениеләренә акча җыю максатында йөгерешләр, концертлар һәм башка хәйрия чаралары.
• Рак белән авыручы пациентларга һәм исән калганнарга ярдәм итү (шул исәптән психологик ярдәм), шулай ук вафат булганнарны искә алу чаралары.

Төп мәкалә: Яман шеш

Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы бәяләвенчә, 2022 елда 20 млн яңа яман шеш очрагы һәм 9,7 млн яман шештән үлү очрагы теркәлгән. 5 кешенең якынча 1 се гомер буе яман шеш белән авырый, ә 9 ир-атның 1 се һәм 12 хатын-кызның 1 се шушы чирдән вафат була^[15].

Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасында катнашучы илләрнең 39 % ы гына барлык гражданнарга күрсәтелә торган медицина хезмәтләре кысаларында яман шеш авыруларын дәвалау нигезләрен каплый ала. Катнашучы илләрнең бары 28 % ы гына өстәмә рәвештә паллиатив ярдәмгә (рактан тыш, башка диагнозлы авыруларны да кертеп) керү мөмкинлеген тәэмин итә ала^[15].

Россиядә яман шеш үлемгә китергән төп факторларының берсе булып тора^[16][17][18]. 2021 ел статистикасы буенча, якынча 100 мең россияленең 182 се онкологиядән вафат булган^[19].

Билгеле булганча, рак авыруларының 43% ын сәламәт тәртип нормаларын саклап булдырмый калырга мөмкин:

• Тәмәке тартуны чикләү, бу күренеш белән көрәш.
• Физик активлык, баланслы, сәламәт ризык.
• Бавыр һәм аналык муенында яман шеш китереп чыгара торган вирусларга каршы вакцинация.
• Кояшта һәм солярийларда озак булудан саклану.