Кинологлар көне

Россиядә беренче полиция хезмәт этләре питомнигы Санкт-Петербург ш. полициясенең эзләү бүлеге башлыгы Владимир Лебедев инициативасы белән 1909 елның 21 июнендә Кара елгада (рус. Черная речка) ачыла, соңрак аның базасында өйрәтүчеләр мәктәбе дә оеша.

Хезмәт бурычларын хәл итүдә этләрне куллану идеясен Лебедев Бельгиядән алып кайта, ул анда полиция этләр йортында була. Ауропада моңа кадәр этләрне инде берничә дистә ел дәвамында санитария, почта хезмәтләрендә, элемтә һәм полиция гаскәрләрендә эшләү өчен җәлеп иткән булалар.

Санкт-Петербургта ачылган питомник һәм полиция кинологлары мәктәбе өч ел эчендә 300 өйрәтүче һәм 400 дән артык эзләү эте әзерли^[1]. Мәктәпнең иң танылган укучысы — Мәскәүдә хезмәт иткән доберман-пинчер токымлы эт Треф, аның исәбендә 1,5 меңнән артык ачылган җинаять исәпләнә^[2].

1912 елда Измайлов гвардия полкында хәрби-кыр этләренең беренче питомнигы ачыла, анда этләрне элемтә белән тәэмин итү һәм разведка хезмәтенә әзерлиләр.

1912 елның декабренә Россиянең 50 губернасында полиция хезмәтендә этләр эшли, ә 1915 елга алар илнең җинаятьчеләрне эзләү полициясенең мәҗбүри атрибуты булып санала. Хайваннарны файдалану өлкәсе дә киңәя: алар җинаятьчеләрне тоткарлау, патрульлек итү, тоткыннарны саклау, шартлаткыч җайланмалар эзләү, «каравыл» тору хезмәтләрендә киң кулланылалар^[3].

1920 елда, инкыйлабтан соң, Эчке эшләр халык комиссариаты кинолог-белгечләр һәм җинаятьчеләрне эзләүдә хезмәт итү өчен эзләүче этләр әзерли торган мәктәп-питомниклар төзи башлый. Шундый ук бүлекләр чик сагы гаскәрләрендә, юллар халык комиссариатында, хәрбиләштерелгән сак хезмәтендә булдырыла.

Бөек Ватан сугышының беренче көннәреннән алып, этләр, кинологлар белән бергә, фронтта хезмәт итә башлыйлар. Өйрәтелгән хайваннар яралыларны эзләп табалар һәм чыгаралар, фашист танкларын шартлаталар, миналар эзлиләр, элемтәчеләргә һәм разведчикларга булышалар, тылны саклыйлар, шпионнарны һәм диверсантларны эзәрлеклиләр, йөкләр күчерәләр^[4].

2004 елның 18 июнендә Россия Эчке эшләр министрлыгы боерыгы нигезендә Россиядә беренче җинаятьчеләрне эзләү этләре питомнигына нигез салыну датасын рәсми рәвештә ведомствоның кинология бүлекчәләре көне буларак билгеләп үтә башлыйлар^[5].

Башка кинология бүлекчәләреннән аермалы буларак, Гадәттән тыш хәлләр министрлыгында бер көнгә алданрак — 20 июньдә билгеләп үтелә. Бәйрәм шулай ук Россиядә кинология хезмәте барлыкка килгән көн дип тә атала. Ул 1996 елда Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының беренче кинология отрядларын төзү датасы уңаеннан билгеләнә^[6].

Башка һөнәри өлкәләрнең кинологлары да бәйрәмне үзләренеке дип саный. Ул кинология бүлекчәләре булган барлык ведомстволарда билгеләп үтелә. Боларга полиция, Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы, хәрбиләр, Росгвардия, Федераль таможня хезмәте һәм Җәза үтәү федераль хезмәте карый^[7][8][9].

Кинолог көнендә белгечләр һәм аларның тәрбияләнүчеләре арасында ярышлар уздыралар. Уңышларга ирешкән хезмәткәрләрне мактау кәгазьләре һәм медальләр белән бүләклиләр, шәхси эшләренә рәхмәт язмалары кертәләр, дәрәҗәләрен һәм вазифаларында күтәрәләр. Этләрне тәмле азык белән сыйлыйлар^[10].

Халыкара һәм Россия кинология федерацияләре, этләр үрчетә торган шәһәр җәмгыятьләре, яшь кинологлар клублары шулай ук бәйрәмгә багышланган конкурслар һәм күргәзмәләр үткәрәләр.