Статистика хезмәткәрләре көне (Россия)
Статистика хезмәткәрләре көне (рус. День работника статистики) — Россиядә статистика өлкәсендә эшләүчеләрнең һөнәри бәйрәме. Ул ел саен 25 июньдә билгеләп үтелә[1].
Бәйрәм Росстатның 2014 елның 21 июлендәге № 481 боерыгы белән гамәлгә куела. Документ Россия Юстиция министрлыгында 2014 елның 7 августында № 33476 белән теркәлә һәм 2014 елның 1 сентябрендә үз көченә керә. Боерыкта һөнәри бәйрәмне 25 июньдә билгеләп үтү каралган[2].
25 июнь датасы Россиядә дәүләт статистикасы органнары тарихы белән бәйле: 1811 елда нәкъ шушы көнне император Александр I манифесты нигезендә Россиядә беренче статистика бүлеге барлыкка килә, аны профессор Карл Герман җитәкли[3].
Халыкара һәм башка илләрдәге охшаш даталар
Халыкара дәрәҗәдә статистика белән бәйле төп дата — Бөтендөнья статистика көне. БМО мәгълүматына караганда, аны үткәрү тәкъдимен 2010 елда БМО Статистика комиссиясе кертә, ә БМО Генераль Ассамблеясе 2010 елның 3 июнендәге 64/267 резолюциясе белән 2010 елның 20 октябрен беренче Бөтендөнья статистика көне итеп билгели. 2015 елда Генераль Ассамблея 69/282 резолюциясе белән Бөтендөнья статистика көнен 20 октябрьдә биш елга бер тапкыр үткәрү турында карар кабул итә[4].
Элек СССР составына кергән кайбер дәүләтләрдә статистика хезмәткәрләренең аерым һөнәри бәйрәмнәре бар. Казакъстанда статистика хезмәте көне 8 ноябрь белән бәйле: 1920 елның 8 ноябрендә Казакъ ССРында статистика хезмәтенә нигез салына[5]. Белоруссиядә Дәүләт статистикасы хезмәткәрләре көне ел саен 23 августта билгеләп үтелә[6]. Украинада Статистика хезмәткәрләре көне Украина Президентының 2002 елның 2 декабрендәге № 1120/2002 указы белән 5 декабрьгә билгеләнгән.
Тарихы
Россиядә статистика эшчәнлеге барлыкка килү чоры XVIII гасыр ахырыннан санала. Шул чорда ирекле эшкуарлык үсү сәбәпле, аның икътисадка һәм иҗтимагый тормышка йогынтысын өйрәнү зарурлыгы туа.
1802 елның сентябрендә «Император манифесты» чыгарыла, аңа ярашлы рәвештә һәр министр ел ахырында Хөкүмәт Сенаты аша Галиҗәнап Императорга үзенә тапшырылган барлык ведомстволар белән идарә итү буенча язмача хисап бирергә тиеш була. Нәкъ менә шушы датадан Россиядә статистика эшчәнлеген оештыру һәм структур яктан рәсмиләштерү башлана.
1811 елның 20 мартында император Александр I Полиция министрлыгын төзү турындагы манифестка кул куя, аның каршында Карл Герман җитәкчелегендә статистика бүлеге оештырыла.
1834 елда Эчке эшләр министрлыгы Советында аерым Статистика бүлеге гамәлгә куела, аның максаты Эчке эшләр министрлыгына караган барлык өлешләрнең торышын җентекләп һәм төгәл тасвирлау була.
1863 елда Александр II Эчке эшләр министрлыгы каршында Статистика советы һәм Үзәк статистика кабинеты булдыра. Алар җирле комитетлардан һәм башка ведомстволардан килгән мәгълүматларны эшкәртү өчен җавап бирәләр.
1866 елда «Россия империясенең Статистика вакытнамәсе» дигән исем астында беренче Россия статистика еллыгы басылып чыга.
1897 елда ил халкының беренче исәбе алына.
1918 елда халыкны, сәнәгать һәм авыл хуҗалыгы объектларын даими исәпкә алып баручы Үзәк статистика идарәсе төзелә. СССРда дәүләт статистикасы өлкәсендә зур вакыйга булып 1920 елның августында Бөтенроссия исәп алулар комплексын: демографик-һөнәри, авыл хуҗалыгы һәм сәнәгать предприятиеләрен кыскача исәпкә алуны үткәрү тора. Бу тикшеренүләр базасында, аерым алганда, Россияне электрификацияләүнең дәүләт планы эшләнә.
Бөек Ватан сугышы елларында статистика хезмәт һәм матди ресурсларны оператив исәпкә алу, җитештерү көчләрен илнең көнчыгыш районнарына күчерү буенча мөһим бурычларны хәл итә.
1987 елда хөкүмәт карары белән СССР Үзәк статистика идарәсе берлек-республика күләмендәге СССР Статистика буенча дәүләт комитеты итеп үзгәртелә[7].
Советлар Союзы таркалганнан соң яңа социаль һәм икътисади күренешләр барлыкка килә, алар Россия статистикасы принципларын яңартуны һәм аның халыкара стандартларга күчүен таләп итә. Моның өчен берничә дәүләт программасы гамәлгә ашырыла, Россия белгечләре Евростат, БМО оешмалары, Халыкара валюта фонды, Бөтендөнья банкы һәм башка учреждениеләр белән эшлиләр[8].
2004 елның мартында Россия президенты Владимир Путин указы белән Дәүләт статистикасы федераль хезмәте оештырыла[9].
Россиядә Статистика хезмәткәрләре көне 2014 елда Росстат боерыгы белән гамәлгә куела[10].
Бәйрәмне билгеләп үтү
Статистика хезмәткәрләре көне Росстат хезмәткәрләре, аналитиклар, статистика белән бәйле белгечләр, шулай ук статистика фәнен укытучылар һәм бу өлкәдә белем алучы студентлар өчен һөнәри дата буларак билгеләнә[11]. Бәйрәм уңаеннан статистика учреждениеләрендә тантаналы чаралар, концертлар һәм ачык ишекләр көннәре үткәрелә. Тармакның хезмәттә аерылып торган вәкилләренә һәм ветераннарына бүләкләр һәм мактау билгеләре тапшырыла.
Хәзерге статистика
Росстат җәмгыятьнең икътисади һәм социаль тормышында баручы массакүләм процесслар һәм күренешләр турында статистика мәгълүматларын җыю, эшкәртү, саклау һәм анализлау белән шөгыльләнә. Рәсми статистика мәгълүматлары нигезендә Россия Федерациясе субъектларының үсеш стратегияләре эшләнә. Халык исәбен алудан һәм статистика күзәтүләреннән тыш, дәүләт статистикасы карамагында шулай ук социаль характердагы мәгълүмат та бар: халык, хезмәт шартлары, мәшгульлек һәм эшсезлек, халыкның керемнәре һәм чыгымнары, иминлек дәрәҗәсе, авырулар һәм инвалидлык буенча демографик мәгълүматлар, сәламәтлек саклау һәм мәгариф учреждениеләре турында мәгълүматлар. Росстатның хәзерге бурычларына статистиканы үзәкләштерү, мәгълүмат җыю һәм эшкәртүнең яңа технологияләрен үзләштерү керә[12].
Росстатның ачык белешмә материалларына караганда, Федераль дәүләт статистикасы хезмәте составына федераль дәрәҗәдәге Үзәк аппарат һәм Россия Федерациясенең барлык субъектларында урнашкан территориаль органнар керә. Хезмәт системасында 20 меңнән артык кеше эшли[13].
Искәрмәләр
- ↑ Установление профессионального праздника — Дня работника статистики (рус.). Российская газета (20 август 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ Приказ Федеральной службы государственной статистики от 21 июля 2014 г. № 481 «Об установлении профессионального праздника — Дня работника статистики» (рус.). Российская газета (20 август 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ 25 июня — День работника статистики (рус.). Федеральная служба государственной статистики, Краснодарстат (18 июнь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ World Statistics Day (ингл.). United Nations. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ В Казахстане празднуют День статистики (рус.). Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан (8 ноябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ 23 августа — День работников государственной статистики (рус.). Архивы Беларуси (23 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ Хронология российской статистики. Федеральная служба государственной статистики. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 май 2024.
- ↑ 25 июня — День работника статистики в 2023 году: история и традиции праздника. Известия (24 июнь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 29 май 2024.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 09.03.2004 г. № 314. О системе и структуре федеральных органов исполнительной власти. Президент России. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 май 2024.
- ↑ Установление профессионального праздника - Дня работника статистики. Российская газета. Документы (20 август 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 май 2024.
- ↑ 25 июня — День работника статистики: история и традиции, как поздравить (рус.). Известия (24 июнь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
- ↑ Пресс-релиз: 25 июня – День работника статистики. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Оренбургской области. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 май 2024.
- ↑ Федеральная служба государственной статистики: материалы для молодежи (рус.). Федеральная служба государственной статистики. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2026.
