Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Халыкара хатын-кызлар көне

Халыкара хатын-кызлар көне (рус. Междунаро́дный же́нский день; 8 Ма́рта, ингл. International Women’s Day) — дөньяның күпчелек илләрендә һәм дәүләтләрендә билгеләп үтелә торган бәйрәм[1][2].

Хатын-кызларның ир-атлар белән тигез хокуклы булуына ярдәм йөзеннән халыкара көн билгеләү идеясе ХХ гасыр чигендә туа[3]. Хатын–кызларны берләштерү инициаторы Германия социал-демократик партиясенең хатын-кызлар төркеме лидеры Клара Цеткин була.

1974 елның 18 декабрендә БМО Генераль Ассамблеясе A/RES/3010 резолюциясен кабул итә һәм аның нигезендә 1975 елны Халыкара хатын-кызлар елы дип игълан итә[1]. 1977 елда Берләшкән Милләтләр Оешмасының Генераль Ассамблеясе A/RES/32/142 резолюциясен кабул итә, аның нигезендә БМО әгъза-дәүләтләре арасында Халыкара хатын-кызлар хокуклары һәм халыкара тынычлык өчен көрәш көне булдырыла[3][4].

Бу көнне дөньяның төрле илләрендәге халыкара оешмалар хатын-кызларның хокукларын һәм ирекләрен яклауга, шул ук вакытта гаиләдә көч куллануга каршы юнәлдерелгән акцияләр һәм митинглар үткәрә, кайбер илләрдә һәм дәүләтләрдә[2] (Франциядә, Һиндстанда, Кыргызстанда, Япониядә, Германиядә, Бөекбританиядә, Таиландта, Бельгиядә, Италиядә һәм башка илләрдә) традицион булмаган ориентацияле затларның хокукларын яклый[5].

Россиядә бу көнне хатын-кызларның әһәмиятле роленә багышланган бәйрәм концертлары, Бөтенроссия акцияләре үткәрелә[6]. Китапханәләрдә һәм мәктәпләрдә иҗади очрашулар, викториналар, бәйгеләр, осталык дәресләре, иҗат эшләре күргәзмәләре оештырыла[7]. Традицион рәвештә 8 март көнне ир-атлар хатын-кызларга чәчәкләр бүләк итәләр[8].

32 дәүләттә рәсми танылган, кайбер илләрдә милли бәйрәм булып тора.

Халыкара хатын-кызлар көненең 8 март көне белән бәйле тарихын тарихчы Рене Котэ 1980 елларда билгеләп уза[9]. Эзләнүләре Канадада 1984 елда «La Journée internationale dês femmes ou les vrais dates des mystérieuses origines du 8 de mars jusqu'ici embrouillés, truquées, oubliées : la clef dês énigmes. La vérité historique. Montreal: Les éditions du remue ménage»[10] китабында басыла.

undefined

Тарихы

Төп мәкалә: Хатын-кыз

Халыкара хатын-кызлар көне барлыкка килүнең алшартлары булып АКШ хатын-кызларының авыр хезмәт шартларына каршы берничә каршы чыгуы («Буш кәстрүлләр» маршы, 1857 ел; хуҗабикәләр маршы, 1901 ел) тора[11]. 1908 елның 16 февралендә прогрессив хатын-кызлар берлегенә нигез салучы америкалы Мод Мэлоун, хатын-кызларның хокукларын үтәүне һәм хезмәт хакын арттыруны таләп итеп, Нью-Йоркта текстиль сәнәгате эшчеләре маршын оештыра[3].

1910 елның 27 августында Копенгагенда хезмәт итүче хатын-кызларның икенче Халыкара социалистик хатын-кызлар конференциясендә Германия социал-демократик партиясенең хатын-кызлар төркеме лидеры Клара Цеткин дөньяда үз хокуклары өчен көрәштә хезмәт итүче хатын-кызларның теләктәшлек көнен гамәлгә куярга тәкъдим итә[12]. Аның тәкъдиме 17 ил вәкилләре тарафыннан хуплау таба[4].

undefined

Цеткин: «Пролетар хатын-кыз үз сыйныфы кешесе белән кулга-кул тотынышып, капиталистик җәмгыятькә каршы көрәшә», — дип раслый[13].

Бу бәйрәмне 8 мартта (иске стиль белән 23 февральдә) билгеләп үтү традициясе 1914 елда Германия, Дания, Нидерландлар, Швейцария, Россия, АКШ һ.б. илләрнең хатын-кызлары нәкъ менә шушы көнне митинглар үткәргәннән соң бөтен илләрдә ныгый башлый[14].

1917 елдан соң бәйрәм башлыча социалистик илләрдә билгеләп үтелә. Мисал өчен, Кытай коммунистлары аны 1922 елдан, ә испанлылар 1936 елдан бәйрәм итә[15].

18 декабрьдә БМО Генераль Ассамблеясе A/RES/3010 резолюциясен кабул итә, аның нигезендә 1975 ел Халыкара хатын-кызлар елы, ә 1976–1985 еллар аралыгы Халыкара хатын-кызлар унъеллыгы дип игълан ителә[1]. 1977 елда БМО Генераль Ассамблеясе A/RES/32/142 резолюциясен кабул итә: БМО әгъза-дәүләтләре арасында Халыкара хатын-кызлар хокуклары өчен көрәш көне һәм халыкара тынычлык булдырыла[3][4].

1978 елның 27 ноябрендә Парижда ЮНЕСКО Генераль конференциясенең 20 нче сессиясе барышында 20 C/13.2 резолюциясе кабул ителә, аның нигезендә Халыкара хатын-кызлар көнен 8 мартта билгеләп үтәргә тәкъдим ителә[12][4].

Россиядә һәм СССРда барлыкка килүе

Россиядә Халыкара хатын-кызлар көне 1917 елның 23 февраль (8 мартында) Петроград эшчеләре демонстрацияләре белән бәйле. Нәкъ шул көнне хатын-кызлар большевиклар партиясе Үзәк Комитеты чакыруы буенча хатын-кызларның тигез хокуклылыгын, ачлык һәм сугышка каршы таләпләр белән чыгыш ясыйлар. Бу вакыйгалар Романовлар династиясенә нокта куйган Февраль инкыйлабы алдыннан була[16].

undefined

1921 елда 2 нче коммунистик хатын-кызлар конференциясе карары белән 1917 елның Петроград демонстрациясендә хатын-кызларның катнашуы истәлегенә Халыкара хатын-кызлар көне 8 мартны бәйрәм итәргә карар кылына[17].

СССРда Халыкара хатын-кызлар көне көчле совет хатын-кыз коммунисткасын, эшчесен һәм ана кешене хөрмәтләүче Бөтенсоюз бәйрәменә әверелә. СССР Югары Советы Президиумының 1965 елның 8 маендагы Указы нигезендә бу дата ял көне дип игълан ителә[12].

СССР таркалганнан соң 8 Март Россиядә элеккечә милли бәйрәм һәм 2001 елның 30 декабрендәге РФ Хезмәт кодексы нигезендә эшләми торган көн булып санала[4]. Тора-бара бу бәйрәм гаиләдәге, эштәге һәм уку йортларындагы барлык хатын-кыз котлау көненә әверелә[18].

Дөньяда бәйрәм итү

БМО Генераль Ассамблеясе тарафыннан 1977 елда БМО әгъза-дәүләтләре арасында Халыкара хатын-кызлар хокуклары һәм халыкара тынычлык өчен көрәш көне гамәлгә куелганнан бирле, Берләшкән милләтләр оешмасында ел саен (2000 елдан) билгеле бер тема белән билгеләнгән чаралар үткәрелә[3][4].

Бәйрәм көненә багышланган БМОның рәсми темалары

Ел Ел темасы[19]
1996 Үткәнне бәйрәм итү, киләчәккә планнар кору
1997 Хатын-кызлар һәм тынычлык мәйданы
1998 Хатын-кызлар һәм кеше хокуклары
1999 Хатын-кызларга карата көч кулланудан азат дөнья
2000 Тынычлык өчен берләшкән хатын-кызлар
2001 Хатын-кызлар һәм дөнья: хатын-кызларга бәйле бәхәсләрне чишү
2002 Бүгенге әфган хатын-кызлары: чынбарлык һәм мөмкинлекләр
2003 Гендер тигезлеге һәм меңъеллык үсеш максатлары
2004 Хатын-кызлар һәм КИВ/БИДС
2005 2005 елдан соң гендер тигезлеге мәсьәләләре: иминрәк киләчәкне төзү
2006 Карарлар кабул итүдә хатын-кызларның урыны
2007 Хатын-кызлар һәм кыз балаларга карата көч куллану өчен җәзасызлыкка нокта кую
2008 Хатын-кызларга һәм кыз балаларга ресурслар һәм мөмкинлекләр бирү
2009 Хатын-кызларның һәм ир-атларның кыз балаларга һәм хатын-кызларга каршы җинаятьләрне туктату өчен берләшүләре
2010 Уртак хокуклар, уртак мөмкинлекләр: алгарыш
2011 Хатын-кызларның эш мөмкинлекләренә юл ачу
2012 Авылларда яшәүче хатын-кызларның мәнфәгатьләрен ачу, фәкыйрьлекне һәм ачлыкны бетерү
2013 Бирелгән вәгъдә — вәгъдә булып кала: хатын-кызларга карата җинаятьләрне туктатырга вакыт
2014 Хатын-кызлар өчен тигезлек — барыбыз өчен прогресс
2015 Хатын-кызлар кулына көч бирү — кешелекне көчләндерү: Күз алдыгызга китерегезче![20]
2016 2030 елга — 50/50 Планетасы: Гендер тигезлегенә басым[21]
2017 Үзгәрә торган эш дөньясында хатын-кызларның роле: 2030 елга — 50/50 Планетасы[22]
2018 Авыл җирләрендә һәм шәһәрләшкән мохитләрдәге активистлар хатын-кызларның тормышларын үзгәртә[23]
2019 Тигезлек турында уйла, акыл белән төзе, үзгәрешләр хакына инновацияләрне тормышка ашыр[24]
2020 Мин — тигезлек буыны: хатын-кыз хокукларын гамәлгә ашыру
2021 Хатын-кызлар җитәкче вазифаларда: COVID-19 дәверендә тигез хокуклы киләчәккә ирешү[25]
2022 Бүген гендер тигезлеге иртәгәнең экологик тотрыклылык өчен[26]
2023 Гендер тигезлеген тәэмин итү өчен инновацияләр һәм технологияләр[27]
2024 Хатын-кызларга кыйбатлы бүләкләр бирегез, алгарышны тизләтегез
2025 Барлык хатын-кызлар һәм кызлар өчен: хокуклар, тигезлек, мөмкинлекләрне киңәйтү[28]

СССР таркалганнан соң 8 Мартны билгеләп үтү традициясе кайбер элеккеге союздаш республикаларда — Әрмәнстанда, Грузиядә, Казакъстанда, Кыргызстанда, Молдавиядә, Азәрбайҗанда, Үзбәкстанда, Украинада, Абхазия һәм Белоруссиядә сакланып кала, анда бу көн, Латвия, Литва һәм Эстониядән тыш, ял көне санала[29][30].

Халыкара хатын-кызлар көнен Вьетнамда, Монголиядә, Кубада һәм башка илләрдә бәйрәм итәләр. 8 Март Кытайда да билгеләп үтелә — бу бәйрәмдә хатын-кызларның эш көне кыскартылган[4][30].

Таҗикстан Республикасы Президенты Эмомали Рахмон Указы белән бу бәйрәм 2009 елдан бирле аналарга, яшьләргә остазлык итүче хатын-кызлар хөрмәтенә билгеләп үтелә һәм Әниләр көне дип атала[31].

undefined

Төрекмәнстанда Халыкара хатын — кызлар көне 2007 елга кадәр билгеләнми — ул 21 мартка (язгы көн белән төн тигезлеге көненә) күчерелә һәм милли яз бәйрәме — Нәүрүз белән берләштерелә. Шулай да, Ананы терәк һәм гаилә намусы буларак хөрмәт итү — төрекмән халкының борынгы традицияләренең берсе булу сәбәпле, 2008 елның гыйнварында Төрекмәнстан президенты хезмәт турындагы законнар кодексына үзгәрешләр кертә, бәйрәмне билгеләп үтү традициясе яңадан кайта[32].

Грузиядә 1991 елдан илдә Халыкара хатын-кызлар көнен бәйрәм итү 3 мартка күчерелә һәм Әниләр көне белән алмаштырыла. 2002 елдан ил парламенты бу бәйрәмне яңадан торгыза. Нәтиҗәдә, Грузиядә Халыкара хатын-кызлар көне һәм әниләр көне дә билгеләп үтелә башлый[33].

СССР таркалганнан соң Латвиядә Халыкара хатын-кызлар көне ял көне булудан туктый. 2007 елның апрелендә Сейм «Бәйрәм, истәлекле һәм билгеләп үтелә торган көннәр турында»гы канунга төзәтмә кабул итә, аның нигезендә Халыкара хатын-кызлар көне рәсми рәвештә билгеләп үтелә торган бәйрәмгә әверелә.

Германиядә Халыкара хатын-кызлар көне 2019 елга кадәр дәүләт бәйрәме булмый, алга таба Берлинда ял көне итеп үзгәртелә. Бу көнне бөтен дөньяда хатын-кызларга карата көч куллануга, хатын-кызларның хокукларын кысуга каршы тыныч демонстрацияләр уздыру кабул ителгән[34].

undefined

Италиядә 8 Март (Халыкара хезмәт иясе хатын-кызлар көне) итальяннар тарафыннан хатын-кызлар хезмәтен хөрмәт итү һәм аларның үз хокуклары өчен көрәш көне буларак билгеләнә. Бу датада хатын-кызлар хокукларына багышланган протест акцияләре, митинглар үткәрелә[35].

Шулай ук Халыкара хатын-кызлар көне Ангола, Замбия, Камбоджа, Кения, КХДР, Мадагаскар, Монголия, Уганда һәм Эритрея кебек илләрдә дә дәүләт бәйрәме булып тора. Лаоста бу көн хатын-кызлар өчен генә ял көне[29].

БМО ярдәме белән дөньяда хатын-кызлар белән бәйле тагын берничә бәйрәм билгеләп үтелә: 6 февраль — Халыкара хатын-кызлар җенес әгъзаларына гарипләндерүгә китерә торган операцияләргә каршы көрәш көне, 11 февраль — Халыкара фәндәге хатын-кызлар көне, 15 октябрь — Халыкара авыл хатын-кызлары көне, 23 июнь — Халыкара тол хатыннар көне, 11 октябрь — Халыкара кызлар көне, 25 ноябрь — Халыкара хатын-кызларга карата көч куллануны бетерү өчен көрәш көне[8].

Россиядә бәйрәм итү

undefined

СССР таркалганнан соң да Халыкара хатын-кызлар көне Россиядә дәүләт бәйрәме һәм ял көне булып кала[4]. Традиция буенча, бу көнне ир-атлар хатын-кызларга чәчәкләр бүләк итәләр һәм башка бүләкләр ясыйлар, шул рәвешле аларның кешелек тормышында мөһим роль уйнауларын ассызыклыйлар[36].

Россиядә 8 Мартта бәйрәм концертлары, Бөтенроссия акцияләре үткәрелә[6]. Мисал өчен, Россия Федерациясенең барлык шәһәрләрендә «Сезгә, сөеклеләрем!» акциясе уздырыла. Ирекле хәрәкәт активистлары хатын-кызларны бәйрәм белән котлыйлар, аларга урамнарда, вокзалларда, аэропортларда, медицина учреждениеләрендә, халыкны социаль яклау учреждениеләрендә чәчәкләр бүләк итәләр[37].

8 Мартка «Бердәм Россия» вәкилләре Бөтенроссия «Сөекле хатын-кызлар өчен» марафонын һәм «Синең язың» акциясен башлап җибәрәләр[38].

2022 елның 6-8 мартында Россиядә гадәттәгечә Халыкара хатын-кызлар көненә багышланган Бөтенроссия «Мәдәни ял көннәре» акциясе уза. Музейлар экспозицияләрне бушлай карау мөмкинлеге бирә, ә 20 циркта (Санкт-Петербургтан Владивостокка кадәр) «Бәхетле әни» акциясе кысаларында күпбалалы гаиләләр өчен бушлай тамашалар уза[39].

Ел саен, РФ Президенты 8 мартта Россиянең икътисадның төрле тармакларын үстерүгә зур өлеш керткән күренекле хатын-кызларына дәүләт бүләкләре тапшыра[40].

2022 елда РФ Президенты Владимир Путин инициативасы белән Россиядә иң югары дәүләт бүләкләренең берсенә әверелгән «Герой-Ана» мактаулы исеме торгызыла[41].

2024 елда Халыкара хатын-кызлар көненә багышланган берничә акция уздырылда. Алар арасында: «Яз хәрәкәттә» (акциядә катнашучылар социаль әһәмиятле һөнәр ияләре булган хатын-кызларны котлыйлар), «Сезгә, сөеклеләрем!» (волонтерлар Мәскәүнең 100 дән артык төрле мәйданчыгында хатын-кызларга чәчәкләр бүләк итә)[42], «Автоледи өчен чәчәк бәйләме» (5 марттан 8 мартка кадәр акциядә катнашучылар Мәскәүнең «Система 112» хезмәткәрләрен, махсус хәрби операциядә катнашучыларга ярдәм итү бердәм үзәге хезмәткәрләрен һәм аларның гаиләләрен, мәдәният учреждениеләре вәкилләрен, «Минем документларым» КФҮ хезмәткәрләрен котлыйлар)[43].

Гадәттәгечә, 8 Мартка букетлар сату гадәти көннәр белән чагыштырганда 30 тапкырга арта[44]. 2025 елның 6 мартында билгеле булганча, Халыкара хатын-кызлар көне алдыннан Россиядә букетларның уртача бәясе 28% ка арткан һәм 2 761 сум тәшкил иткән, ә бәйрәм көнендә ул 2 636 сумга кадәр кимегән. Мәскәүдә букетның уртача бәясе 3 635 сум, Новосибирскта — 2 803 сум, ә Ростов-на-Донуда — 2 724 сум тәшкил итә. Иң арзан букетларны Пермьдә (1 897 сум), Волгоградта (2 070 сум) һәм Омскта (2 014 сум) табарга мөмкин була[45].

2025 елда Кения, Нидерланд, Эквадор, Колумбия, Вьетнам, Кытай һәм Абхазиядән чәчәк китерүчеләр Россиягә 8 мартка 17 мең тонна чәчәк сатканнар[46].

СССР филателиясендә Халыкара хатын-кызлар көне

1949 елда Совет Социалистик Республикалар Берлегендә бу бәйрәмгә багышланган махсус почта маркалары сериясе чыгарыла.

Маркалар сериясе:

The Soviet Union 1949 CPA 1366 stamp (International Women's Day, March 8. Women in industry).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1367 stamp (International Women's Day, March 8. Preschool teaching).jpg
Stamp of USSR 1368.jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1369 stamp (International Women's Day, March 8. School teaching).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1370 stamp (International Women's Day, March 8. Farm women).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1371 stamp (International Women's Day, March 8. Women sports champions).jpg
The Soviet Union 1949 CPA 1372 stamp (International Women's Day, March 8. Political leadership).jpg

СССРда төрле елларда (1947-1967) басылган «Халыкара хатын-кызлар көне»нә багышланган аерым маркалар:

1947 ел, 15 тиен
1947 ел, 30 тиен
1960 ел
1967 ел

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Международный женский день. ЮНЕСКО (8 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  2. ↑ 1 2 Козлова Н. Н. {{{заглавие}}} // Женщина в российском обществе : журнал. — 2011. — № 1.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Международный женский день (8 марта). ООН (8 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 История Международного женского дня. ТАСС (8 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  5. ↑ Копчугова А., Полякова В. Акции на 8 Марта в разных странах. РБК (8 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  6. ↑ 1 2 Присоединяйтесь к Всероссийской акции «Вам любимые!» Региональный центр патриотического воспитания (7 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  7. ↑ Названия и формы мероприятий к 8 марта, проводимых в библиотеке. Дубовская библиотека № 39 (14 февраль 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 февраль 2025.
  8. ↑ 1 2 Бобович А. В каких странах 8 Марта – государственный праздник? Аргументы и Факты (7 март 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  9. ↑ Today is International Women’s Day. Take Back Halloween! (8 март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 гыйнвар 2014.
  10. ↑ Cote, Renée (1984) La Journée internationale dês femmes ou les vrais dates des mystérieuses origines du 8 de mars jusqu’ici embrouillés, truquées, oubliées : la clef dês énigmes. La vérité historique. Montreal: Les éditions du remue ménage.
  11. ↑ Шпаковский Ю. Г. Главный праздник весны // Вестник Университета имени О. Е. Кутафина : журнал. — 2022. — № 3.
  12. ↑ 1 2 3 Осипян А. 8 марта: как появился день борьбы за женские права. РБК Тренды (7 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  13. ↑ 20 цитат самых известных феминисток: от Клары Цеткин до Марии Арбатовой. 28 февраль 2025 тикшерелде.
  14. ↑ Бондарь В. 8 Марта ежегодно отмечают Международный женский день. Владивостокская централизованная библиотечная система. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  15. ↑ Nelson J. International Women's Day: a centenary to celebrate. History Workshop Online (8 март 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  16. ↑ Андреева Е. М., Жемальдинова А. Ш. РОССИЯ. ГОД 1917: к 100-летию Великой русской революции: библиографические указатели книг. — М.: ЦУНБ им. Н. А. Некрасова, 2017. — 134 с.
  17. ↑ Сидорчик А. Праздник, которому рады не все. Как 8 Марта отвоевывало право на жизнь. Аргументы и Факты (7 март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  18. ↑ Радулова Н. День рождения феминизма // Огонёк. — 2008. — № 10 (5037). — С. 62. Архивировано 11 февраль 2010 года.
  19. ↑ WomenWatch: International Women's Day. Un.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 февраль 2013.
  20. ↑ International Women's Day | UN Women – Headquarters. UN Women. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 февраль 2015.
  21. ↑ International Women's Day 2016. UN Women. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 февраль 2016.
  22. ↑ International Women’s Day 2017. UN Women. Мөрәҗәгать итү датасы: 8 март 2017. Архивировано из оригинала 8 март 2017 года.
  23. ↑ Time is Now: Rural and urban activists transforming women’s lives
  24. ↑ Международный женский день 8 марта: суть и традиции праздника (рус.). ria.ru (6 март 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 март 2025.
  25. ↑ Заявление Верховного комиссара ООН по правам человека Мишель Бачелет по случаю Международного женского дня. ООН (8 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  26. ↑ Международный женский день 2022 Гендерное равенство ради устойчивого будущего. ООН (8 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  27. ↑ Инновации и технологии для обеспечения гендерного равенства. ООН. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  28. ↑ Для всех женщин и девочек: права, равенство, расширение возможностей (рус.). БМО ның рәсми сайты. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 март 2025.
  29. ↑ 1 2 История Международного женского дня. ТАСС (8 март 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  30. ↑ 1 2 Международный женский день. РИА Новости (8 март 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  31. ↑ Международный женский день - «День матери». Таджикский государственный медицинский университет (9 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  32. ↑ Сердар Бердымухамедов поздравил женщин и девушек Туркменистана с 8 марта. Turkmenportal (7 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  33. ↑ Левшиц Н. 8 марта в Грузии официально выходной день. Nikolai Levshits (8 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  34. ↑ 8 марта в Германии. Auf Deutsch (7 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  35. ↑ Международный день трудящихся женщин. Клуб любителей Италии "Моя Италия" (10 март 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  36. ↑ История Международного женского дня в России. ТАСС (8 март 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  37. ↑ Всероссийская акция "Вам, Любимые!". Dobro.ru (6 март 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  38. ↑ «Единая Россия» проводит акции к Международному женскому дню по всей стране. Единая Россия (6 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  39. ↑ Около 6 тысяч мероприятий пройдут в рамках акции «Культурные выходные». Минкультуры России (6 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  40. ↑ Путин вручил женщинам госнаграды. Интерфакс (8 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 сентябрь 2023.
  41. ↑ Колесников А. Международный женский друг. Коммерсант (8 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 сентябрь 2023.
  42. ↑ Методические рекомендации по организации и проведению мероприятий в рамках Всероссийской акции «Вам, Любимые!», приуроченной к празднованию Международного женского дня. Региональный центр патриотического воспитания имени Героя России И. О. Родобольского (4 февраль 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 февраль 2025.
  43. ↑ Всероссийская акция «Вам, Любимые!» (рус.). dobro.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 февраль 2025.
  44. ↑ В какую сумму обойдется в этом году букет на 8 Марта? (2025-03-04). 5 март 2025 тикшерелде.
  45. ↑ Средняя цена букетов за неделю перед 8 марта вырастет почти на треть. 6 март 2025 тикшерелде.
  46. ↑ К 8 Марта в Россию привезли на 10% цветов больше, чем год назад (2025-03-04). 6 март 2025 тикшерелде.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр