Физкультурачылар көне
Физкультурачылар көне (рус. День физкультурника) — Россиядә августның икенче шимбәсендә билгеләп үтелә торган һөнәри бәйрәм. Ул 1939 елда гамәлгә куела һәм спортчыларга, тренерларга, физик тәрбия укытучыларына һәм спорт сөючеләргә багышлана[1]. Бәйрәм көне СССР Югары Советы Президиумының 1980 елның 1 октябрендәге 3018-Х номерлы "Бәйрәм һәм истәлекле көннәр турында"гы Указы нигезендә билгеләнә[2].
Бәйрәм 1920—1930 нчы елларда, Совет хакимиятенең беренче унъеллыгында, Ювеналдан алынган «сәламәт тәндә — сәламәт рух» лозунгы кертелгәч, киң таралыш ала.
Тарихы
СССРда бәйрәмне булдыру
Бөтенсоюз физкультурачылар көне 1939 елның июлендә СССР Халык Комиссарлары Советы карары белән булдырыла. Аны кертүнең максаты — физик культура һәм спортны киңкүләм пропагандалау[3][4]. Бәйрәм беренче тапкыр 1939 елның 18 июлендә билгеләп үтелә[3][4].
Башта дата һәр елны яңадан билгеләнә[3]. 1961 елдан бәйрәм августның икенче шимбәсенә беркетелә — күчеп бара торган дата чараларга төрле һөнәр ияләрен җәлеп итәргә мөмкинлек бирә[3][4]. Бәйрәм итүнең гамәлдәге тәртибе СССР Югары Советы Президиумының 1980 елгы редакциясендәге "Бәйрәм һәм истәлекле көннәр турында"гы указы белән раслана[5].
Физкультура хәрәкәте үсеше
Бәйрәм барлыкка килгәнче, 1920—1930 нчы елларда физик культура таралыш ала. Шул вакытта Ювеналдан алынган «сәламәт тәндә — сәламәт рух» лозунгы киң кулланылышка керә. 1920 елда беренче физик культура институты ачыла, 1931 елда «Хезмәткә һәм оборонага әзер» (ГТО) Бөтенсоюз физкультура комплексы раслана[6].
Шушы ук чорда эре спорт җәмгыятьләре төзелә: 1923 елда — «Динамо», 1935 елда — «Спартак»[7]. 1956 елдан башлап Бөтенсоюз физкультурачылар көненә, СССР халыклары спартакиадаларын, дүрт елга бер тапкыр үткәрелә торган күләмле ярышларны ачу туры китерелә[4].
Россия Федерациясендә бәйрәм
2014 елда Россиядә кабаттан «Хезмәткә һәм оборонага әзер» Бөтенроссия физкультура-спорт комплексы раслана. Ул нормативларны үтәү нәтиҗәләре буенча алтын, көмеш һәм бронза аерымлык билгеләрен тапшыруны күздә тота[5][8]. Кайбер белем бирү оешмалары абитуриентларны кабул иткәндә ГТОның алтын аерымлык билгесен исәпкә алалар[8].
Физкультурачылар көне күмәк характерын саклап кала һәм Россиянең күпчелек шәһәрләрендә билгеләп үтелә. Чаралар төрле яшь төркемнәренә, шул исәптән мәктәп укучыларының бөтенроссия ярышларына һәм Россия пенсионерлары спартакиадасына юнәлтелгән. 2023 елга булган мәгълүматлар буенча, илдә бәйрәмгә багышланган 700 дән артык спорт чарасы үткәрелә, аларда 80 миллионлап кеше катнаша[9].
2024 елда бәйрәм 10 августта[10], 2025 елда 9 августта, билгеләп үтелә. Бу дата уңаеннан Россия төбәкләрендә спорт чаралары үткәрелә[11].
Бәйрәм традицияләре
СССРда бу бәйрәм спортчыларның уңышларын күрсәтү көне була. Бәйрәм вакытында гадәттә чемпионат һәм ярышларда җиңүчеләрне бүләкләү белән билгеләп үтәләр. Иң якты вакыйгала дип илебезнең 45 меңгә якын спортчысын берләштергән физкультурачылар парадын атарга мөмкин. Башта парад Кызыл мәйданда, ә аннары «Динамо» стадионында уза.
Хәзерге Россиядә физкультурачылар көнендә яңа спорт мәйданчыклары ачыла, паркларда өстәл теннисы турнирлары, мини-футбол ярышлары, эстафеталар, фитнес-клубларга абонементлар уйнату, аркан тарту, кул көрәше һәм башка бик күп ярышлар уздырыла. Бу бәйрәм белән һөнәри спортчылар гына түгел, ә физкультура, тренерлар һәм актив тормыш алып баручыларның барысын да котлау кабул ителгән[12].
Мәсәлән, Казанда ел саен, Физкультурачылар көне уңаеннан, берьюлы берничә эре шәһәр мәйданчыгында («Урам» экстрим-паркында, Пляж спорт төрләре үзәгендә һәм Горький исемендәге мәдәният һәм ял паркында) зур программа оештырыла. «Яшел фитнес» проекты кысаларында физкультурачылар көне «Урам» паркында иртәнге зарядка белән ачыла.
Экстрим-паркта спорт көрәше, каратэ, тхэквондо, футбол, алкалы хоккей, регби, фехтование һәм башка спорт төрләре буенча күрсәтмә чыгышлар уза. «Уникс» баскетбол клубыннан, «Зенит — Казан» ирләр волейбол клубыннан, «Стрела» регби клубыннан, «Казаночка» хатын-кызлар баскетбол клубыннан һәм «Динамо — Казан» хатын-кызлар волейбол клубыннан чакырылган спорт йолдызлары катнаша. Теләге булган һәркем үзен теге яки бу спорт төрендә сынап карый һәм үзләренең спорт мөмкинлекләрен, шул исәптән профессиональ спортчылар белән беррәттән бәяли ала.
Парк янындагы су өстендә яшь спорт төре буенча казанлылар арасында популярлаша барган сапборд буенча күрсәтмә узышлар уза. Биредә бу көнне җилкәнле спорт буенча Казан чемпионаты һәм беренчелеге үткәрелә.
Бәйрәмнең спорт программасының кульминациясе — бокс буенча турнир, ул махсус билгеләнгән бокс рингында уза. Анда Татарстанның иң көчле спортчылары, шулай ук якын төбәкләрдән килгән кунаклар катнаша.
Моннан тыш, «Урам» паркында шәһәрнең муниципаль спорт объектларын һәм спорт мәктәпләрен тәкъдир итү була. Биредә ата-аналар булачак спорт төрен сайлый һәм үз баласын яздыра ала[13][14].
Бәйрәм итү даталары
2026—2029 елларда Физкультурачылар көне даталары[15]:
| Ел | Көннәр |
|---|---|
| 2026 | 8 август |
| 2027 | 14 август |
| 2028 | 12 август |
| 2029 | 11 август |
Искәрмәләр
- ↑ К 85-летию Дня физкультурника. Президентская библиотека – о спортивной жизни в блокадном Ленинграде. 11 август 2024 тикшерелде.
- ↑ Мутко, Виталий Леонтьевич. С Днём физкультурника! РФ Спорт-Инфо (7 август 2012). — Поздравление Министра спорта Российской Федерации работникам отрасли в связи с празднованием Дня физкультурника в 2012 году. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 июль 2024. Архивировано 19 август 2012 года.
- ↑ 1 2 3 4 День физкультурника (рус.). Управление физической культуры и спорта Липецкой области. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 3 4 День физкультурника: прошлое и настоящее праздника (рус.). Российский студенческий спортивный союз. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 День физкультурника в России в 2026 году: история и традиции (рус.). Lenta.ru (11 гыйнвар 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ День физкультурника в Москве — когда и где пройдёт (рус.). RUSSPASS Журнал (9 июль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ День физкультурника: история и традиции (рус.). Праздники в году. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 День физкультурника: дата и история (рус.). РБК Life (11 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026. Архивировано 20 сентябрь 2024 года.
- ↑ День физкультурника в РФ (рус.). РИА Новости (12 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026. Архивировано 15 август 2023 года.
- ↑ День физкультурника: почему его учредили в 1939 году (рус.). РИА Новости (10 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ В регионах России прошли спортивные мероприятия в честь Дня физкультурника (рус.). Смотрим (ВГТРК) (9 август 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
- ↑ День физкультурника в России в 2024 году: стартуем от тренировок к победам. Вфокусе (22 февраль 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 июль 2024.
- ↑ Физкультурачылар көнендә рекорд куярга җыеналар. Мәдәни җомга (9 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2024.
- ↑ «Казан җилкәннәре», сайклинг буенча марафон һәм гаилә эстафетасы: 10 августта Татарстан Республикасы башкаласында Физкультурачы көнен билгеләп үтәчәкләр. Казан (5 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 август 2024.
- ↑ Август: профессиональные праздники и памятные даты (рус.). КонсультантПлюс. Мөрәҗәгать итү датасы: 3 август 2026.
