Археологлар көне

«Археолог көне» — рәсми булмаган бәйрәм. Аның барлыкка килүе белән дүрт төрле вакыйга бәйле^[2][3]:

• Новгород археологик экспедициясе вакытында студент-археологлар бәйрәм оештырырга карар итәләр. Бәйрәмгә сәбәп итеп алар Искәндәр Зөлкарнәйннең аты — Буцефалның туган көнен сайлыйлар. Бу тәкъдимне экспедиция җитәкчесе А. В. Арциховский хуплый.

элек, 70 ел чамасы элек, сугышка кадәр үк, Новгородта казу эшләре алып барылган. Егетләр-археологларның бәйрәм итәселәре килгән, алар экспедиция җитәкчесе Арциховский янына килеп: «Бүген зур бәйрәм, билгеләп үтәргә кирәк», — дигәннәр. — «Нинди бәйрәм соң?» — «Искәндәр Зөлкарнәйн аты Буцефалның туган көне бит!» Шулай итеп, тиешенчә билгеләп үткәннәр. Соңрак сәбәбе онытылган, һәм Буцефалның туган көне Археологлар көне булып калган. Россия Фәннәр академиясе академигы В. Л. Янин әңгәмәсеннән

• 1934—1959 елларда археолог В. И. Равдоникас җитәкчелегендә «Иске Ладога» җирлегендә казу эшләре вакытында, ял көне алу өчен, археологлар 15 августны «Археологлар көне» дип игълан итәләр. Алар, бу көннең рәсми булуына җитәкчелекне ышандырырга тырышып, күрше экспедицияләргә котлау открыткалары җибәрәләр.
• 1947 елда СССРда Идел-Дон археологик экспедициясе отрядында беренче тапкыр «Археологлар көне» билгеләп үтелә.
• Соңгы версия буенча, бәйрәмнең барлыкка килүе 1947—1968 елларда археолог-триполье белгече Т. С. Пассек (неолит, бакыр гасыры һәм бронза гасыры буенча белгеч, Көньяк-Көнчыгыш Аурупа) җитәкчелегендәге экспедицияләргә карый. Бәйрәм итү датасы итеп 15 август — Т. С. Пассекның туган көне билгеләнә.

Билгеләнгән көннең максаты — тарихи-мәдәни мирас һәйкәлләрен өйрәнүгә һәм саклауга керткән өлешләре өчен археологларга хөрмәт күрсәтү. Бәйрәм Россия, Белоруссия, Казакъстан һәм Украинада (2008 елдан рәсми көн) билгеләп үтелә^[2].

«Археологлар көне» кыр археология сезоны чорында билгеләп үтелә. Күпчелек археологлар бу көнне экспедициядә булганда бәйрәм итәләр^[4].

Бу көнне экспедициядә беренче тапкыр катнашучылар өчен «археологларга багышлау» йоласы үткәрелә. Багышланучы берничә сынау үтәргә тиеш: киртәләр полосасын үтү, «хәзинә» табу, танылган археологларның исемнәрен атау һ.б^[3][5].

Шулай ук түбәндәге шәһәр күләмендәге чаралар үткәрелә^[2]:

• музей күргәзмәләре;
• истәлекләр һәм казу урыннары буенча экскурсияләр;
• махсуслаштырылган тикшеренүләр презентацияләре;
• конференцияләр һәм симпозиумнар.

2021 елда Дондагы Ростовта В. Г. Белинский исемендәге китапханәдә «Үткәннән киләчәккә» мәгълүмат сәгате үткәрелә.

2022 елда Мәскәү археология музеенда интерактив программалар уздырыла. Килүчеләр импровизацияләнгән казу эшләрендә катнашалар, мәдәни катлам моделен ясыйлар, шулай ук иртә чорларның чын әйберләрен күрәләр^[6]:

• «Көрәк белән коралланган тарих» интерактив экскурсиясе;
• «Мәдәни катлам нәрсә ул?» остаханәсе;
• «Археологик практикум» интерактив программасы.

2023 елда Санкт-Петербургта «Иске Ладога» музей-тыюлыгында килүчеләр өчен тематик чаралар, шул исәптән казу эшләре оештырыла^[7]. Севастопольдә «Таврия Херсонесы» музей-тыюлыгында чүлмәкчелек һөнәре, керамика буенча остаханә оештырыла, Херсонесның башка грек полислары белән сәүдә элемтәләре турында «Гермес эзләре буенча» лекциясе укыла, «Маҗараларга каршы» балалар танып белү уены уза. Шулай ук чаралар Мәскәү археология музеенда да үтә^[7].